Thứ Bảy, 5 tháng 12, 2015

Bài báo khoa học, ISI và một số “thước đo” đánh giá nhà khoa học


Ngày 26/11/2011, trong khuôn khổ Hội nghị toàn quốc về Điều khiển và Tự động hóa VCCA 2011, các đại biểu tâm huyết đã tổ chức Diễn đàn trao đổi về Điều khiển học và chương trình nghiên cứu cơ bản của Nhà nước. Trong diễn đàn này, các đại biểu đã làm rõ nhu cầu và vạch ra con đường phát triển nghiên cứu cơ bản về Điều khiển học, được coi là “linh hồn của lĩnh vực Điều khiển và tự động hóa”.
Theo đó, Điều khiển học cần được tham gia vào chương trình nghiên cứu cơ bản của Nhà nước, cụ thể là Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia NAFOSTED. Thay vì đưa các đề tài về Điều khiển học “len lỏi” vào các hội đồng chuyên môn về Toán học, Tin học hoặc Cơ học, các đại biểu nhất trí rằng cần đề xuất với Nhà nước lập hội đồng khoa học riêng về ngành Điều khiển học. Đó đương nhiên là những ý kiến xác đáng và cần phải thực hiện.
Tuy nhiên, quỹ NAFOSTED được vận hành theo những quy định về tiêu chí rất chặt chẽ xoay quanh giá trị khoa học của đề tài và thành tích khoa học của người đăng ký chủ trì cũng như của thành viên hội đồng khoa học. Những giá trị và thành tích khoa học này được “đo” theo những tiêu chuẩn quốc tế. Cụ thể, kết quả của đề tài phải là các bài báo được đăng trên các tạp chí khoa học được công nhận bởi Viện Thông tin Khoa học ISI (sau đây gọi tắt là “chuẩn ISI”), người đăng ký chủ trì cũng phải có ít nhất 2 bài báo chuẩn ISI trong 5 năm trở lại đây. Như vậy, để tham gia vào “sân chơi NAFOSTED”, các nhà khoa học thuộc lĩnh vực của chúng ta trước tiên cần phải nắm rõ các vấn đề về tiêu chí quốc tế chuẩn mực trong khoa học như ISI. Người viết bài này nhận thấy rằng đây là những vấn đề ít nhiều còn xa lạ với không ít người trong ngành của chúng ta. Bài viết này giới thiệu những vấn đề cơ bản nhất về một số thước đo định lượng đánh giá nghiên cứu cũng như đánh giá nhà khoa học. Trước đó, nhằm mục đích định hướng cho những nhà nghiên cứu trẻ (sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh), người viết giới thiệu và phân tích ngắn gọn về vai trò, giá trị và cấu trúc của một bài báo khoa học. Cuối cùng, một số vấn đề đặc thù của ngành Điều khiển và Tự động hóa trong đánh giá nghiên cứu sẽ được nêu và phân tích cùng với những đề xuất của người viết nhằm đưa ngành của chúng ta vào chương trình nghiên cứu cơ bản của Nhà nước.
Bài viết này giúp cho những nhà nghiên cứu trẻ mới bước chân vào con đường khoa học để tự vạch ra những mục tiêu cũng như phương pháp nghiên cứu của mình sao cho phù hợp với những chuẩn mực của quốc tế. Các chuyên gia đầu ngành, những nhà nghiên cứu đã có kinh nghiệm cũng có thể tham khảo để tự đánh giá những nghiên cứu của bản thân và hướng dẫn cho những sinh viên, học viên và nghiên cứu sinh của mình.
2. Bài báo khoa học
Sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình nghiên cứu
Ta có thể nói rằng bài báo khoa học chính là sợi chỉ xuyên suốt quá trình nghiên cứu, từ khi bắt đầu tới khi kết thúc. Khi bắt đầu một đề tài, người nghiên cứu sẽ phải tìm đọc các bài báo của các tác giả khác về lĩnh vực đó nhằm hai mục đích: học những kiến thức nền tảng và nắm bắt xu thế nghiên cứu của đề tài. Từ đó, nhà nghiên cứu định ra con đường của mình, tìm hướng nghiên cứu riêng của mình. Một công trình nghiên cứu chỉ được coi là có giá trị khoa học khi kết quả của nó có thể được viết thành các bài báo đăng trên các tạp chí hoặc báo cáo ở các hội nghị khoa học quốc tế được thẩm định về chuyên môn thông qua phản biện của các chuyên gia (peer-review, có người gọi là “bình duyệt”). Bắt đầu bằng việc đọc và học từ bài báo của người khác và kết thúc ở việc công bố bài báo của bản thân mình, đó là một chu trình bắt buộc của nghiên cứu.
“Công bố hay là chết” (Publish or Perish)
Có nhiều người từ trẻ tuổi đến gạo cội trong ngành của chúng ta có quan niệm sai lầm, hiểu sai về vai trò của bài báo khoa học và việc công bố bài báo khoa học. Thường xuất hiện những suy nghĩ như sau:
-    Bài báo chỉ là thứ để giải quyết vấn đề bằng cấp. Do yêu cầu phải có báo mới được bảo vệ luận án (tiến sĩ) nên ta phải viết báo.
-    Nghiên cứu ứng dụng là phải ra sản phẩm có tính thương mại, phục vụ đời sống chứ không phải là viết báo. Giá trị của nghiên cứu nằm ở công dụng của sản phẩm chứ không phải ở chất lượng bài báo. Tư duy này khá phổ biến trong các ngành kỹ thuật công nghệ với suy nghĩ rằng nghiên cứu ứng dụng không cần công bố bài báo mà điều đó chỉ quan trọng trong nghiên cứu cơ bản.
Đây đều là những ngụy biện sai lầm. Sự cần thiết của việc công bố trên các tạp chí và hội nghị quốc tế và những lập luận chống lại những tư duy sai lầm này đã được những nhà khoa học tâm huyết đề cập đến nhiều lần như trong các tài liệu [1 - 3]. Trong khuôn khổ bài viết này, người viết không đi vào phân tích những sai lầm đó mà chỉ muốn nhấn mạnh vai trò tối quan trọng của bài báo khoa học đối với nghiên cứu. Như sẽ trình bày trong phần sau, ta thấy rằng mọi đánh giá về nghiên cứu và đánh giá nhà khoa học đều dựa trên bài báo khoa học. Thậm chí trong giới khoa bảng phương Tây còn có câu thành ngữ “publish or perish”, tạm dịch là “công bố hay là chết”. Nếu sử dụng cho ý nghĩa về “sinh mệnh khoa học” thì câu nói này hoàn toàn không hề phóng đại. Luật của thế giới là đánh giá công trình nghiên cứu và đánh giá nhà khoa học qua bài báo, nếu anh không có báo tức là anh đứng ngoài cuộc chơi và không được cộng đồng khoa học thừa nhận.
Cấu trúc một bài báo khoa học
Nhìn chung, một bài báo khoa học có cấu trúc gồm các phần [4]: Giới thiệu (Introduction), Phương pháp (Materials and Method), Kết quả và đánh giá, bình luận (Results and Discussion) và Kết luận (Conclusion). Đây là một cấu trúc tổng quan cho tất cả các ngành, bạn đọc có thể tham khảo ở [4] hoặc nhiều tài liệu khác. Người viết bài này muốn trình bày một cấu trúc chi tiết và đặc thù hơn trong ngành Điều khiển và Tự động hóa như sau:
1. Giới thiệu (Introduction). Trong phần này, tác giả cần làm rõ đối tượng nghiên cứu, động lực nghiên cứu (tại sao cần nghiên cứu đối tượng này), tình hình nghiên cứu qua công trình của các tác giả khác với đánh giá về ưu nhược điểm của chúng, mục tiêu của nghiên cứu và cuối cùng là cấu trúc của bài báo.
2. Mô tả hệ thống và phương pháp đang được sử dụng (System configuration and current methods/techniques). Các nghiên cứu trong ngành Điều khiển và Tự động hóa thường làm việc với một đối tượng xác định. Trong phần này, tác giả cần phải mô tả cấu hình hệ thống, mô hình hóa đối tượng (mô hình toán học) và mô tả phương pháp, kỹ thuật hay thuật toán đang được sử dụng rộng rãi. Chẳng hạn, nếu công trình của tác giả là một thuật toán cải tiến chất lượng cho hệ điều khiển vector động cơ không đồng bộ thì trong phần này, tác giả phải mô tả cấu hình hệ truyền động, mô hình hóa động cơ và hệ truyền động và trình bày những chi tiết cơ bản về phương pháp điều khiển vector thông thường.
3. Phương pháp do tác giả đề xuất (Proposed method/technique). Tác giả phải trình bày những hạn chế của phương pháp đã biết và đề xuất phương pháp của mình. Đó có thể là một phương pháp mới hoặc một kỹ thuật để cải tiến phương pháp đã biết. Đây là giá trị khoa học chính của bài báo. Bài báo có được đăng hay không, chất lượng thế nào phụ thuộc chủ yếu vào phần này.
4. Kết quả mô phỏng và thực nghiệm với các đánh giá về kết quả (Simulation and experimental results and evaluations). Trong phần này tác giả trình bày các kết quả mô phỏng và thực nghiệm để chứng minh tính đúng đắn và hiệu quả của phương pháp đề xuất. Cần phải có các đánh giá, phân tích và bình luận cho mỗi kết quả.
5. Kết luận (Conclusion). Đây là phần đánh giá lại toàn bộ phương pháp (những ưu điểm và tồn tại của nó), nhấn mạnh lại đóng góp khoa học của bài báo. Cuối cùng tác giả có thể gợi mở hướng nghiên cứu tiếp theo.
6. Phụ lục (Appdendix). Bài báo có thể có phụ lục. Đây có thể là bảng số liệu, kết quả mô phỏng và thực nghiệm hoặc những tính toán và chứng minh toán học chi tiết. Những phần đưa vào phụ lục là những phần rất quan trọng, nhưng nếu đưa vào nội dung bài báo sẽ khiến cho nó trở nên phức tạp, dài và khó theo dõi. Bài báo nên được trình bày mạch lạc, rõ ràng để người đọc hiểu được công việc của tác giả. Sau đó, những điều được trình bày trong phụ lục sẽ làm rõ hơn hoặc chặt chẽ hơn đóng góp của tác giả. Đôi khi đây lại là phần hay và giá trị nhất của bài báo.
Đối với từng loại bài báo và từng lĩnh vực cụ thể, cấu trúc trên có thể có sự thay đổi. Chẳng hạn một bài báo về Lý thuyết điều khiển sẽ xoay quanh các thuật toán mà có thể không có một cấu hình hệ thống cụ thể. Các kết quả mô phỏng hoặc thực nghiệm nếu có thường chỉ để minh họa cho tính ứng dụng của thuật toán. Trong khi đó, với một nghiên cứu về Điện tử công suất hoặc Truyền động điện thì cấu hình hệ thống và các kết quả là không thể thiếu. Trong lĩnh vực này, một bài báo có kết quả thực nghiệm thường được đánh giá cao hơn một bài chỉ dừng ở mô phỏng. Tuy vậy, dù trong trường hợp nào, giá trị khoa học quyết định của bài báo cũng nằm ở đóng góp mang tính học thuật của tác giả về phương pháp đề xuất, đó gọi là yêu cầu về “cái mới” (novelty) của các công bố khoa học.
Còn một dạng bài báo nữa thường được đọc và trích dẫn rất nhiều (sẽ đề cập ở phần sau) là các bài tổng quan (review paper). Đây thường là những bài báo do các tác giả có uy tín viết, nó là đánh giá tổng quan về một sự phát triển, một nhánh nghiên cứu nào đó với những nhìn nhận, phân tích và tổng hợp dựa trên kết quả nghiên cứu của chính tác giả và của các tác giả khác. Loại bài báo này có thể không có phương pháp đề xuất mới, mà giá trị của nó nằm ở những đánh giá tổng hợp của tác giả giúp người đọc có cái nhìn hệ thống về các vấn đề trong lĩnh vực chuyên môn.
Không chỉ dành cho bài báo, cấu trúc trên còn là cấu trúc điển hình của một báo cáo khoa học, đồ án tốt nghiệp, luận văn thạc sĩ hoặc luận án tiến sĩ. Hơn thế nữa, một quy trình nghiên cứu cũng theo đúng cấu trúc như trên. Người làm nghiên cứu đầu tiên phải đọc công trình của các tác giả khác để học nền tảng kiến thức và xác định rõ mục tiêu cũng như hướng nghiên cứu của mình. Sau đó, bằng việc phân tích đánh giá ưu và nhược điểm của các phương pháp đã có, ta tìm ra “khe hở”, từ đó đề xuất ra phương pháp của mình. Sau khi có ý tưởng và phương pháp, ta xây dựng các mô phỏng và hệ thống thực nghiệm để thử nghiệm các phương pháp cũ và mới, từ đó điều chỉnh phương pháp đề xuất và công bố kết quả là bài báo của mình khi nghiên cứu đã hoàn thiện.
3. Khái niệm về ISI
Trong phần trên, ta đã bàn về vai trò của bài báo khoa học. Các bài báo sẽ được công bố trên các tạp chí khoa học (academic journal, có người gọi là “tập san”) hoặc báo cáo tại các hội nghị khoa học. Tuy vậy, không phải tạp chí và hội nghị nào cũng có giá trị như nhau và đều được cộng đồng khoa học quốc tế công nhận. Ta dễ thấy những tạp chí của Việt Nam hầu như có rất ít giá trị đối với thế giới. Có những tạp chí đăng bài tương đối dễ, có những tạp chí là niềm mơ ước cả đời không với tới được của nhiều nhà khoa học. Vậy thế nào là “được công nhận” và “không được công nhận”; thế nào là “dễ” và “khó”?
Vấn đề chất lượng của tạp chí, việc “dễ” và “khó được nhận” sẽ được đề cập ở phần sau. Câu hỏi về “tạp chí nào được công nhận” có thể được trả lời một cách đơn giản: tạp chí nằm trong danh sách thống kê của Viện Thông tin Khoa học ISI (Institute for Scientific Information). ISI được thành lập bởi Eugene Garfield, một nhà khoa học người Mỹ, vào năm 1960 và sau đó được sáp nhận vào tập đoàn Thomson Reuters. ISI thống kê, đánh giá và xếp hạng hàng nghìn tạp chí khoa học thuộc hầu hết các lĩnh vực tạo thành một bộ cơ sở dữ liệu thông tin khoa học đáng tin cậy với nhóm [5]:
-    SCI (Science Citation Index) có 3773 tạp chí thuộc 100 ngành. Sau đó có SCIE (Science Citation Index Expanded với 8207 tạp chí thuộc 150 ngành. Có thể xem rằng các tạp chí thuộc SCI được đánh giá cao hơn các tạp chí thuộc SCIE (mở rộng).
-    SSCI (Social Sciences Citation Index) gồm 2697 tạp chí và 3500 công trình của 50 ngành. A&HCI (Art and Humanities Citation Index) gồm 1470 tạp chí và 6000 công trình. Đây là những tạp chí thuộc lĩnh vực Nghệ thuật, Khoa học Xã hội và Nhân văn.
-    CPCI (Conference Proccedings Citation Index) gồm 110000 tuyển tập hội nghị.
4. Một số thước đo đánh giá nhà khoa học
Trong phần này, người viết sẽ giới thiệu hai chỉ số cơ bản và thường được sử dụng để đánh giá các công trình nghiên cứu và đánh giá các nhà khoa học; cùng với đó là một số phân tích về ưu và nhược điểm của những thước đo này.

a. Chỉ số trích dẫn (Citation Index)
Chỉ số trích dẫn được Garfield đưa ra vào năm 1955, đó là toàn bộ số lần một bài báo được trích dẫn trong các tài liệu khác [6]. Đây là chỉ số đơn giản nhất và cũng là quan trọng nhất vì nó là nền tảng để tính các chỉ số khác. Một cách định tính, ta thấy rằng một bài báo có chất lượng của một tác giả uy tín sẽ được nhiều người đọc, tham khảo và trích dẫn và ngược lại. Do vậy, có thể lấy số lần trích dẫn để đo giá trị của bài báo, tạp chí và tác giả.
Tuy đây là một chỉ số hợp lý, nó có những vấn đề gây khó khăn cho việc đánh giá. Trong bài viết này, người viết đề cập đến hai vấn đề: sự khác nhau giữa kết quả từ các công cụ thống kê khác nhau và văn hóa trích dẫn của từng ngành.
Hình 1. Kết quả tìm kiếm theo IEEExplore.
Hình 2. Kết quả tìm kiếm theo ISI Web of Science.
Sự khác biệt về kết quả giữa các công cụ thống kê
Việc thống kê trích dẫn của các tạp chí và bài báo ngày nay đều dựa trên các công cụ tìm kiếm và thống kê bằng máy tính. Trên thế giới có rất nhiều các công cụ như vậy. Đối với ngành Điều khiển và Tự động hóa, người viết giới thiệu ba công cụ: IEEExplore, ISI Web of Science và Google Scholar. IEEExplore (http://ieeexplore.ieee.org) thống kê tất cả các ấn phẩm gồm sách, báo, tạp chí, kỷ yếu hội nghị và tiêu chuẩn của tổ chức IEEE (Institute of Electrical and Electronic Engineers) và IET (Institution of Engineering and Technology). ISI Web of Science (http://isiwebofknowledge.com) là công cụ thống kê và tìm kiếm của ISI. Google Scholar (http://scholar.google.com) là dịch vụ của Google với bộ cơ sở dữ liệu được coi là phong phú nhất trong các công cụ tìm kiếm (tuy nhiên họ không công bố danh sách cơ sở dữ liệu này).
Do dựa trên những cơ sở dữ liệu khác nhau nên kết quả thống kê của các công cụ này cũng khác nhau. Lấy một ví dụ, người viết bài này có bài báo “Convergence Improvement of Efficiency-Optimization Control of Induction Motor Drives” đăng trên tạp chí IEEE Transactions on Industry Applications năm 2001, sử dụng ba công cụ tìm kiếm khác nhau đem lại ba kết quả khác nhau, với các kết quả là 22, 26 và 98 như các Hình 1, 2 và 3.
Hình 3. Kết quả tìm kiếm theo Google Scholar.
Sự khác biệt về văn hóa trích dẫn của mỗi ngành
Có một vấn đề là ta rất khó so sánh các công trình và các nhà khoa học ở các lĩnh vực khác nhau dựa trên số lần trích dẫn. Lý do là mỗi ngành có một “văn hóa trích dẫn” khác nhau. Có ngành trích dẫn nhiều, có ngành trích dẫn ít. Một thống kê trên Hình 4 cho ta cái nhìn về sự khác nhau giữa số lần trích dẫn trung bình trên một bài báo ở các ngành khoa học khác nhau [7]. Ngành Điều khiển và Tự động hóa của ta có tỉ lệ tương tự như nhóm ngành thấp nhất (Toán và Tin học). Như vậy, ta có thể nhận định gần đúng rằng một bài báo trong ngành Toán được trích dẫn 2 lần sẽ tương đương với một bài báo trong ngành Vật lý được trích dẫn 6 lần. Sự khác biệt về văn hóa trích dẫn này dẫn tới những sự chênh lệch và khác biệt lớn về hệ số ảnh hưởng sẽ được trình bày dưới đây.
Bên cạnh đó, cũng có một số vấn đề khác như việc trích dẫn chỉ là để nhắc lại lịch sử trong phần tổng quan của bài báo. Lúc này, một bài báo được trích dẫn cao chưa hẳn đã là do giá trị của nó. Chẳng hạn như những công trình nghiên cứu về truyền điện không dây (Wireless Power Transfer) rất hay trích dẫn bằng sáng chế của Nikola Tesla “Apparatus for Transmitting Electrical Energy”, US patent 1,119,732 năm 1902 (mặc dù đây không phải là “bài báo” nhưng vẫn là một ví dụ tốt) vì đây là nỗ lực đầu tiên để truyền năng lượng điện không qua dây dẫn; mặc dù trên thực tế Tesla đã thất bại, thiết bị này không hoạt động.
Hình 4. Số lần trích dẫn trung bình trên một bài báo thuộc các nhóm ngành khác nhau. Dữ liệu từ Thomson Scientific năm 2000 [7].
b. Hệ số ảnh hưởng (Impact Factor – IF)
Hệ số ảnh hưởng (IF) là thông số được tính hàng năm cho mỗi tạp chí, nó thể hiện rằng các bài trong tạp chí đó được trích dẫn nhiều hay ít, nghĩa là chất lượng của tạp chí cao hay thấp. Thông số này được tính hàng năm và thay đổi theo thời gian, có khi biến động rất lớn.
Hệ số ảnh hưởng của một tạp chí trong năm N được tính bằng tổng số lần các bài báo trong tạp chí đó được trích dẫn trong 2 năm trước N (tức là N-1 và N-2) chia cho tổng số bài báo trong hai năm đó. Chẳng hạn, Nếu một tạp chí A có tất cả 100 bài trong hai năm 2009 và 2010 và được trích dẫn tổng cộng 170 lần thì hệ số ảnh hưởng của năm 2011 sẽ là IF_2011 = 170/100 = 1.7.
Hệ số ảnh hưởng cho biết uy tín và chất lượng của tạp chí. Hệ số này càng cao thì tạp chí càng có uy tín và càng khó để có bài được đăng trên tạp chí này. Một bài báo được đăng trên một tạp chí có hệ số ảnh hưởng cao sẽ được đánh giá cao, dễ được đọc và được trích dẫn hơn. Một nhà khoa học đăng được bài trên tạp chí chất lượng và bài báo được trích dẫn nhiều sẽ được đánh giá cao.
Vì hệ số ảnh hưởng (và thực tế là hầu hết các thước đo khác) được tính dựa trên chỉ số trích dẫn nên nó mang đầy đủ những hạn chế đặc thù của hệ số trích dẫn. Một thống kê rất thú vị và chi tiết về sự khác biệt giữa hệ số ảnh hưởng trung bình của các lĩnh vực được trình bày trong [8], người viết trích giới thiệu trong Hình 5. Trong hình, hệ số của một số lĩnh vực liên quan gồm Lý thuyết điều khiển, Hệ thống điện, Trường điện từ và Khoa học máy tính được chỉ rõ (khoanh đỏ) trong tương quan so sánh với hai ngành có hệ số thuộc nhóm cao nhất là Y học và Sinh học phân tử và tế bào.

5. Đề xuất liên quan đến một số vấn đề đặc thù của ngành Điều khiển và Tự động hóa
Ta quay trở lại với vấn đề về việc đưa Điều khiển học, cũng như Điều khiển và Tự động hóa nói chung tham gia vào chương trình nghiên cứu cơ bản của Nhà nước. Như đã nói ở trên, việc này đòi hỏi các nhà khoa học trong ngành phải có công bố trên các tạp chí ISI. Quy định này có phần gây khó cho các nhà nghiên cứu thuộc ngành Điều khiển và Tự động hóa nói riêng cũng như ngành Điện nói chung, bởi lẽ, quy định cứng về tạp chí ISI đã bỏ qua một yếu tố quan trọng liên quan tới “văn hóa công bố” của ngành. Đối với những ngành khác như Toán học, Vật lý hay Sinh học thì các báo cáo tại hội nghị không được tính là bài báo nghiên cứu, không tính vào thành tích khoa học. Tuy nhiên, điều này không đúng đối với ngành Điện, Điện tử và Tin học. Với nhóm ngành này, bài báo ở các hội nghị có chất lượng cao được đánh giá không thua kém bài báo trong các tạp chí. Ta có thể thấy rất rõ điều này khi đọc phần trích dẫn (tài liệu tham khảo) các bài báo của ngành, trong đó các bài báo hội nghị được trích dẫn rất nhiều.
Như vậy, người viết bài này có một ý kiến rằng khi đề xuất lập hội đồng về Điều khiển học, chúng ta nên đề nghị hội đồng khoa học quốc gia xem xét và điều chỉnh tiêu chuẩn đối với ngành Điều khiển học, cho phép tính các bài báo tại các hội nghị được liệt kê bởi ISI (CPCI, đã đề cập ở cuối phần 3) do những đặc thù về văn hóa công bố của ngành như vừa phân tích.
Hình 5. Thống kê hệ số ảnh hưởng trung bình giữa các lĩnh vực [8].
6. Kết luận
Trong bài viết này, tác giả đã trình bày về vai trò, tầm quan trọng và cấu trúc điển hình của bài báo khoa học, tiếp đó là những khái niệm cơ bản để đánh giá nghiên cứu và đánh giá nhà khoa học, cuối cùng là một phân tích và đề xuất về vấn đề văn hóa ngành trong công bố nghiên cứu. Tác giả hy vọng bài viết sẽ là một tài liệu tham khảo tốt cho những nhà nghiên cứu trẻ trong định hướng và xác định mục tiêu trong khoa học. Cuối cùng, tác giả mong rằng bài viết sẽ đóng góp được một số ý kiến nhỏ trong nỗ lực đưa Điều khiển học vào chương trình nghiên cứu cơ bản của Nhà nước.
Tài liệu tham khảo
[1]    Nguyễn Văn Tuấn, “Chín lý do cho công bố quốc tế”, blog cá nhân nguyenvantuan.net, 08/2009.
[2]    Nguyễn Văn Tuấn, “Một vài hiểu lầm tai hại”, Tạp chí Tia Sáng, bản điện tử, ngày 03/02/2009.
[3]    Phạm Đức Chính, “Lực cản từ chính một số cây đa cây đề”, Tạp chí Tia Sáng, bản điện tử, ngày 02/02/2009.
[4]    Nature Education, “English Communication for Scientists – Part 2.1: Structuring Your Scientific Paper”, online: http://www.nature.com/scitable.
[5]    Hồ Tú Bảo, “Đánh giá định lượng kết quả nghiên cứu khoa học”, Seminar Đánh giá định lượng kết quả nghiên cứu khoa học, tp HCM, 2010.
[6]    Eugene Gafield, “Citation Indexes for Science: A New Dimension in Documentation through Association of Ideas”, Science, 122(3159), 1955.
[7]    Adler, R., Ewing, J., Taylor, P., “Citation Analysis”, Statistical Science, 24(1), 1-14, 2009.
[8]    Althouse, B.M., West, J.D., Bergstrom, T.C., and Bergstrom, C.T., “Differences in Impact Factor Across Fields and Over Time”, Journal of the American Society for Information Science and Technology, 60(1), 27-34, 2009.
Tạ Cao Minh Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng và Sáng tạo Công nghệ, Đại học Bách Khoa Hà Nội
Số 134 (1+2/2012)♦Tạp chí tự động hóa ngày nay

Thứ Năm, 12 tháng 11, 2015

Chất lượng GS. PGS

(Ghi lại theo dân trí online)

Chất lượng các giáo sư, phó giáo sư ngày càng nâng cao


Dân trí Số ứng viên có các công trình khoa học đăng trên các tạp chí quốc tế uy tín ngày càng tăng lên; các giáo sư, phó giáo sư mới ngày càng được trẻ hóa, trình độ ngoại ngữ ngày càng nâng cao; tỉ lệ giảng viên trong tổng số 522 GS, PGS mới của năm nay cao hơn so với các năm trước…

Đây là những thông tin thú vị được GS Trần Văn Nhung - Tổng Thư Hội đồng Chức danh giáo sư nhà nước (HĐCDGSNN) tiết lộ tại Lễ công bố Quyết định và trao giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn GS, PGS năm 2015.
Theo GS Trần Văn Nhung, HĐCDGSNN và Hội đồng các cấp ngày càng yêu cầu nâng cao chất lượng khoa học của các ứng viên theo hướng hội nhập quốc tế. Việc chuẩn bị hồ sơ của ứng viên đầy đủ, chu đáo đúng quy định hơn. Việc xem xét, thẩm định ở các Hội đồng bảo đảm tính nghiêm túc, khách quan, công tâm. Tính “chuyên nghiệp” của thành viên Hội đồng các cấp cũng càng ngày càng được nâng cao. Cho đến nay chưa phát hiện những sai sót đáng tiếc xảy ra. Mặc dù vậy, quan niệm, mức độ đánh giá, tính điểm công trình khi thẩm định và xét duyệt của các Hội đồng vẫn còn có sự khác nhau. Các văn bản hướng dẫn cần phải được tiếp tục cụ thể hóa, chi tiết hóa và chú ý đến đặc thù của các lĩnh vực khoa học khác nhau.
Nhiều con số ấn tượng
HĐCDGSNN cho biết, năm nay số ứng viên có các công trình khoa học đăng trên các tạp chí quốc tế uy tín cũng tăng lên, nhất là ở những ngành khoa học tự nhiên và công nghệ, y học... Những người có từ 3-5 bài báo quốc tế trở lên đã nhiều hơn. Số ứng viên có hàng chục công bố quốc tế có chất lượng cao không còn là hiếm hoi.
Đáng mừng là, theo thống kê chưa thật đầy đủ, trong số 522 ứng viên năm 2015, đã có 165 người có bài đăng trên các tạp chí quốc tế có uy tín. Ở lĩnh vực Khoa học Tự nhiên và Công nghệ có 1.811 bài báo khoa học loại SCI, SCIE, ISI và Scopus. Ở lĩnh vực Khoa học Xã hội và Nhân văn có 15 bài SSCI, A& HCI, ISI, Scopus. Tất nhiên, những kết quả khoa học này còn rất khiêm tốn và chúng ta cần phải vươn lên mạnh mẽ để theo kịp và hội nhập với khu vực và quốc tế.
Chất lượng các tân Giáo sư, Phó giáo sư ngày càng được nâng cao
Chất lượng các tân Giáo sư, Phó giáo sư ngày càng được nâng cao
Vật lý là ngành với 2 GS và 16 PGS mới nhưng có nhiều công bố quốc tế nhất với 655 bài, bình quân 36,4 bài/người. Có 3 trên 28 ngành mà 100% tân GS, PGS có công bố quốc tế, đó là Vật lý, Toán học, và Công nghệ thông tin.
Các GS, PGS mới ngày càng được trẻ hóa: Dưới 50 tuổi là 323 người (61,87%), dưới 40 là 121 người (23,18%); tuổi trung bình của 522 GS, PGS là 48 (năm 2014 là 49); tuổi trung bình của 52 GS là 56,87 (năm 2014 là 58) và tuổi trung bình của 470 PGS là 46,64 (năm 2014 là 48). Có 130 nữ trên tổng số 522 GS, PGS (24,90%), trong đó có 5 nữ GS là Đỗ Hương Trà (GD học), Nguyễn Thái Yên Hương (Sử học), Lê Thị Thanh Nhàn (Toán học, nữ GS trẻ nhất), Hứa Thị Ngọc Hà (Y học) và Phan Thị Ngà (Y học). Có 5 PGS là người dân tộc ít người: 1 dân tộc Hà Nhì và 4 dân tộc Tày; 4 nữ, 1 nam.
Một điều đáng mừng là tỉ lệ giảng viên trong tổng số 522 GS, PGS mới của năm nay tăng lên, cao hơn so với năm 2014 và các năm trước: Số giảng viên cơ hữu chiếm tỉ lệ 82,37%, giảng viên thỉnh giảng 17,62% và giảng viên thỉnh giảng làm quản lý 4,21%. Nếu đem so sánh với những năm 1991-1992 thì các tỉ lệ phần trăm tương ứng là 57,34%, 23,55% và 19,11%, thay đổi khá nhiều theo chiều hướng tốt dần lên.
Về phân bố thì tỷ lệ GS, PGS mới của Hà Nội tiếp tục giảm dần, của TPHCM và các tỉnh, thành khác tiếp tục tăng dần theo hướng hợp lý và năm nay (2015) tương ứng là 63,04%, 18,00% và 18,96%.
Và những điều đặc biệt
GS Trần Văn Nhung cho biết, GS trẻ nhất đợt năm nay là TS Nguyễn Văn Hiếu, ngành Vật lý, Phó Viện trưởng ITIMS, Trường ĐH Bách khoa Hà Nội, 43 tuổi, bố mẹ là nông dân người Huế. Tân GS Nguyễn Văn Hiếu là tác giả hoặc đồng tác giả của 130 công trình khoa học, trong đó 85 trên các tạp chí quốc tế ISI (60 SCI và 25 SCIE), hệ số H = 22 (tức là có 22 bài báo, mỗi bài được trích dẫn trên 22 lần. Ở bên Mỹ thì hệ số H =18 là được chứng nhận đạt tiêu chuẩn chức danh giáo sư.
GS cao tuổi nhất đợt năm nay là TS Nguyễn Đức Lợi, 69 tuổi, ngành Cơ khí, Trường ĐH Bách khoa Hà Nội. Như vậy cả hai điểm cực biên tuổi GS năm nay 43 và 69 đều do ĐH Bách khoa Hà Nội nắm giữ.
Kỷ lục trẻ nhất trong 35 năm qua là ba GS được công nhận ở tuổi 37: Phan Thanh Sơn Nam (Hóa học, năm 2014, Trường ĐH Bách khoa TPHCM), Nguyễn Quang Diệu (Toán học, năm 2011, Trường ĐH Sư phạm Hà Nội) và Hoàng Ngọc Hà (Khoa học Trái đất, năm 1996, Trường ĐH Mỏ - Địa chất - Bộ GD-ĐT). Cho đến nay, kỷ lục cao tuổi nhất khi được công nhận GS là 81.
PGS trẻ nhất năm nay là Hồ Khắc Hiếu, ngành Vật lý, Trường Đại học Dân lập Duy Tân, 31 tuổi, tác giả của 21 công trình khoa học, trong đó có 12 công bố quốc tế trên các tạp chí KH có uy tín cao SCI, SCIE, ISI. Như vậy năm nay ngành Vật lý nắm giữ cả hai kỷ lục, GS và PGS trẻ nhất.
Kỷ lục PGS trẻ nhất trong 35 năm qua với tuổi 29 là hai PGS: Nguyễn Khánh Diệu Hồng (nữ, Hóa học, năm 2012, Trường ĐH Bách khoa Hà Nội) và Phạm Hoàng Hiệp (Toán học, năm 2011, Trường ĐH Sư phạm Hà Nội); có ba PGS cao tuổi nhất năm nay, cùng 63 tuổi, là Lê Thị Mai, ngành Xã hội học, Trường ĐH Tôn Đức Thắng, Ứng Duy Thịnh, ngành Nghệ thuật, Trường ĐH Văn hóa - Nghệ thuật Quân đội và Nguyễn Mạnh Hùng, ngành Kinh tế, Hiệu trưởng Trường ĐH Nguyễn Tất Thành. Cho đến nay, kỷ lục cao tuổi nhất khi được công nhận PGS là 81.
Trong quá trình 35 năm qua, hầu hết các ngành đều “hiếm, muộn” nữ GS (và cả nữ PGS). Chẳng hạn như, nữ GS toán học đầu tiên của nước ta là NGND GS TSKH Hoàng Xuân Sính, Trường ĐH Sư phạm Hà Nội (sau này là Chủ tịch HĐQT Trường ĐH Thăng Long), được phong GS năm 1980 khi chị 47 tuổi. Người hướng dẫn chị làm luận án TSKH là nhà toán học Pháp nổi tiếng A. Grothendieck (Giải thưởng Fields năm 1966).
Nữ giáo sư Toán học thứ 2 của Việt Nam nhận giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn chức danh ngày 12/11
Nữ giáo sư Toán học thứ 2 của Việt Nam nhận giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn chức danh ngày 12/11

Cho đến năm nay, sau 35 năm mới có thêm được nữ GS toán học thứ hai là TS Lê Thị Thanh Nhàn, 45 tuổi, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học, ĐH Thái Nguyên, là NCS của GS TSKH Nguyễn Tự Cường, một nhà toán học tài năng, Tổng Biên tập Tạp chí Toán học “Acta Math. Vietnam.”, của Viện Toán học, Viện HLKH&CNVN, do Springer xuất bản trên phạm vi toàn cầu và là một trong ba tạp chí của Việt Nam được xếp vào hàng Scopus.
GS. Nhàn đã công bố 30 bài báo được MathSciNet của Hội Toán học Mỹ liệt kê, trong đó 18 bài thuộc SCI, 5 bài SCIE, có 2 bài SCI và 1 bài Scopus viết một mình. Cả GS. Hoàng Xuân Sính và GS. Lê Thị Thanh Nhàn  đều là các nhà đại số học, một trong các lĩnh vực trừu tượng nhất của toán học.
Cho đến nay mới chỉ có hai nữ GS Vật lý và cả hai đều đã mất, đó là GS. TSKH. Võ Hồng Anh (1942-2009, con gái Đại tướng Võ Nguyên Giáp), được phong GS năm 1991 khi chị 49 tuổi, được trao Giải thưởng Kovalepskaia năm 1988 và GS. TSKH. Nguyễn Thị Hồng (1939-1992), được phong GS năm 1991, phu nhân của nhà Vật lý nổi tiếng GS.VS. Nguyễn Văn Hiệu.
Đặc biệt hơn cả là năm 2015 trong một gia đình có hai người được cấp giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn chức danh Phó giáo sư, đó là PGS.TS. Phan Thị Phượng Trang (sinh năm 1977) và PGS.TS. Nguyễn Đức Hoàng (sinh năm 1976) đều đang công tác tại trường ĐH Khoa học Tự nhiên, ĐH Quốc gia TPHCM.
Nguyễn Hùng

Thứ Sáu, 25 tháng 9, 2015

Trích dẫn tài liệu tham khảo

1.     Đôi nét về quá trình nghiên cứu và nạn đạo văn
a. Quá trình nghiên cứu là sự kết hợp của việc đưa ra ý tưởng của riêng mình cộng với việc đưa ra bằng chứng về ý tưởng của những người đi trước.
b. Sự bùng nổ thông tin điện tử, nhất là thông tin trên Internet đã khiến cho việc đạo văn trở nên phổ biến.
c. Thông thường đạo văn là không có chủ ý như trích dẫn thiếu sót, sai quy định. Để tránh mắc lỗi đạo văn, sinh viên phải thực hiện các nguyên tắc và quy trình làm danh mục tham khảo và trích dẫn trong tất cả bài viết tự luận, nghiên cứu.
d. Thế nào là đạo văn:
Đạo văn là mạo nhận tác phẩm/ý tưởng của người khác là của mình, không ghi nhận nguồn gốc của tác phẩm, ý tưởng đó trong tác phẩm của mình.
e. Người viết thường phải đối mặt với việc bị quy kết là đạo văn vì những lý do sau đây:
-  Không có kiến thức về cách trích dẫn và lập danh mục tài liệu trích dẫn/tài liệu tham khảo;
-  Không có kiến thức về các kỹ năng học tập, nghiên cứu, tóm tắt, diễn giải và phân tích có phê phán;
-  Không có kỹ năng phân tích đề bài;
-  Không có kỹ năng nghiên cứu, nhất là trên môi trường trực tuyến;
-  Thiếu hiểu biết về cách trích dẫn tài liệu trực tuyến, cho rằng đây là tài liệu “công cộng”, không cần phải ghi nhận sự đóng góp của họ trong bài viết của mình.
2. Các bước trong quá trình nghiên cứu và trích dẫn
a. Xác định nguồn tin;
b. Đọc lướt để tìm những điểm nhấn, những ý tưởng quan trọng;
c. Tóm tắt và/hoặc diễn giải thông tin hoặc chép lại chính xác đoạn văn;
d. Ghi lại những ý tưởng (chính xác hoặc diễn giải) đó cộng với thông tin về nguồn tin, ví dụ tác giả, ngày tháng xuất bản, nhan đề, nơi xuất bản, nhà xuất bản;
e. Duy trì, phát triển và quản lý danh sách những tài liệu tham khảo;
f. Tổng hợp các ý tưởng trong bài viết, bao gồm những thông tin cần thiết về nguồn trích dẫn mà bạn sử dụng bằng kiểu trích dẫn phù hợp với yêu cầu;
g. Ghi nhận ý tưởng, kiến thức của những người mà mình đã sử dụng trong bài viết;
h. Tập hợp và mô tả thông tin đầy đủ về các tài liệu mà bạn đã trích dẫn, tham khảo trong một danh mục, sử dụng kiểu danh mục phù hợp.
3. Thế nào là trích dẫn tài liệu?
a. Trích dẫn tài liệu là phương pháp được chuẩn hóa trong việc ghi nhận những nguồn tin và ý tưởng mà người viết đã sử dụng trong bài viết của mình trong đó người đọc có thể xác định rõ từng tài liệu được trích dẫn, tham khảo. Các trích dẫn nguyên văn, các số liệu và thực tế, cũng như các ý tưởng và lý thuyết lấy từ các nguồn đã được xuất bản hoặc chưa được xuất bản đều cần phải được trích dẫn.
b. Có hàng ngàn kiểu trích dẫn được chấp nhận trên thế giới. Tài liệu này hướng dẫn kiểu trích dẫn Chicago là kiểu phổ biến trong trường đại học. Tài liệu chỉ mang tính tham khảo chứ không bắt buộc sử dụng.
4. Tầm quan trọng của việc trích dẫn tài liệu
a. Cho thấy sự tôn trọng và ghi nhận của bạn đối với sản phẩm trí tuệ/tác phẩm của người khác;
b. Cho thấy bài viết của bạn là đáng tin cậy vì dựa trên những luận cứ của những người đi trước;
c. Chứng minh cho giảng viên/người đọc thấy rằng bạn đã đọc và xem xét vấn đề dựa trên những tài liệu phù hợp;
d. Cho phép người đọc có thể xác nhận tính đúng đắn của những thông tin mà bạn trích dẫn và đọc thêm về những vấn đề/luận điểm cụ thể mà bạn đã nêu ra;
e. Tuân theo những tiêu chuẩn của việc viết nghiên cứu/hàn lâm;
f. Tránh việc đạo văn.
5.  Khi nào cần trích dẫn nguồn tin?
Tất cả các loại tài liệu bạn sử dụng trong quá trình xây dựng nên bài viết của mình cần phải được trích dẫn: sách, báo và tạp chí, ấn phẩm in và ấn phẩm điện tử, ấn phẩm của các cơ quan chính phủ, các phương tiện truyền thông như video, DVD, băng ghi âm, trang web, các bài giảng, các mẫu đối thoại cá nhân như email…
Trong bài viết/tác phẩm của mình, khi sử dụng từ ngữ, ý tưởng, hoặc tác phẩm của bất cứ cá nhân hoặc tổ chức nào, bạn đều phải cung cấp thông tin trích dẫn đến nguồn tin.
6. Phát triển kỹ năng trích dẫn tài liệu
a. Trong quá trình chuẩn bị cho bài viết, bạn phải đọc nhiều nguồn tài liệu khác nhau. Để tránh đạo văn, cần ghi chú chính xác và chi tiết những nguồn tin, tài liệu mà bạn đã sử dụng trong bài
b. Phải trích dẫn chính xác và chỉ theo một kiểu trích dẫn trong suốt bài viết. Nên luyện tập thường xuyên để tạo thói quen và nâng cao kỹ năng làm trích dẫn khi viết bài.
7. Quy trình trích dẫn và lập danh mục tài liệu tham khảo
a. Ghi lại một cách chi tiết và chính xác các thông tin cơ bản về tài liệu/nguồn tin gồm có:
• Sách: tác giả, người biên tập, biên soạn; năm xuất bản; tên sách; lần xuất bản; số tập; nơi xuất bản; nhà xuất bản. Chú ý ghi lại cả số trang có thông tin đã sử dụng.
• Bài viết từ tạp chí chuyên ngành (journal): tác giả bài viết; năm xuất bản; tên bài viết; tên tạp chí; số và tập của tạp chí đó; trang của bài viết.
• Bài viết từ báo, tạp chí phổ thông (magazine, newspaper) : tác giả bài viết; ngày tháng năm phát hành; tên bài viết; tên báo; trang của bài viết.
• Thông tin trên Internet: ngoài những thông tin giống như trên, cần ghi lại ngày truy cập tài liệu này trên mạng, tên cơ sở dữ liệu hoặc địa chỉ web (URL).
b. Chèn thông tin trích dẫn vào vị trí phù hợp trong câu/đoạn/bài viết.
c. Cung cấp danh mục tài liệu trích dẫn/tài liệu tham khảo ở cuối bài viết.
8. Trích dẫn trong bài
Trích dẫn trong bài là chỉ ra khi nào bạn đã sử dụng ý tưởng/kiến thức của người khác trong bài viết của mình
Có ba cách trích dẫn trong bài:
• Trích dẫn nguyên văn (quote): sao chép chính xác từ ngữ, câu, đoạn văn mà tác giả dùng. Câu trích dẫn nguyên văn phải được để trong dấu ngoặc kép. Trường hợp này bắt buộc phải ghi cả số trang của nguồn trích.
Ví dụ:
... Không như cách chào hỏi mang tính hình thức của nhiều dân tộc khác, “người Việt phân biệt kỹ các lời chào theo quan hệ xã hội và theo sắc thái tình cảm”(Trần Ngọc Thêm 1998, 67)
• Trích dẫn diễn giải (paraphrase): diễn giải câu chữ của tác giả khác bằng câu chữ của mình, sử dụng từ ngữ khác mà không làm khác đi nghĩa nguyên gốc. Khi trích dẫn kiểu diễn giải thì không bắt buộc phải ghi số trang. Tuy nhiên việc ghi số trang là cần thiết, nhất là khi trích dẫn từ sách hoặc từ một tài liệu dài để người đọc có thể dễ dàng xác định thông tin mình cần.
Ví dụ từ câu gốc: “người Việt phân biệt kỹ các lời chào theo quan hệ xã hội và theo sắc thái tình cảm”
Dẫn giải lại: Người Việt có những cách chào khác nhau tùy vào mối quan hệ hoặc tình cảm giữa người chào và người được chào (Trần Ngọc Thêm 1998, 67)
• Tóm tắt ý tưởng (summarise): Là diễn tả lại ý tưởng của đoạn văn gốc thành câu ngắn gọn hơn. Khi tóm tắt ý tưởng của người khác vẫn phải nêu tên tác giả, nếu không cũng bị xem là đạo văn. Một số cụm từ thường dùng:
• X phát biểu/nêu rõ rằng…
• X chỉ ra rằng …
• X lưu ý …
• Theo X…
9. Phân biệt danh mục tài liệu trích dẫn & tài liệu tham khảo
• Danh mục tài liệu trích dẫn (References hoặc Citations) gồm các tài liệu đã được trích dẫn trong bài viết.
• Danh mục tài liệu tham khảo (Bibliography) gồm các tài liệu được trích dẫnvà các tài liệu không được trích dẫn trong bài viết nhưng được tác giả tham khảo trong quá trình hoàn thành bài viết và những tài liệu mà tác giả cho rằng có thể hữu ích với người đọc.
10. Những quy tắc chung khi lập danh mục tham khảo
Tài liệu tham khảo được tập hợp trong một danh mục. Để dễ tìm kiếm nên xếp tài liệu theo từng ngôn ngữ (Việt, Anh, Pháp, Đức, Nga, Trung, Nhật...),
Các tài liệu bằng tiếng nước ngoài phải giữ nguyên văn, không phiên âm, không dịch, kể cả tài liệu bằng tiếng Trung Quốc, Nhật ...
Tài liệu được xếp theo thứ tự ABC họ của tác giả (với tác giả nước ngoài) hoặc tên của tác giả (với tác giả Việt Nam)
Tác giả cá nhân:
-          Tác giả nước ngoài: ghi Họ, Tên với tác giả thứ nhất (vd: Anderson, Smith) và Tên Họ với các tác giả tiếp theo (vd: Richard Will)
-          Tác giả Việt Nam: ghi Họ Tên không có dấu phẩy (vd: Nguyễn Văn An) cho tất cả tác giả.
Tác giả tập thể (nếu tài liệu không có tác giả cá nhân):
Ví dụ: tác giả là Tổng cục Thống kê xếp vào phần T, Bộ Giáo dục và Đào tạo xếp vào phần B. Nếu tổ chức  có tên viết tắt thông dụng, có thể dùng từ viết tắt. Ví dụ:ILO (International Labor Organisation)
Tài liệu không có tác giả thì xếp theo vần chữ cái của nhan đề tài liệu (với tài liệu tiếng nước ngoài thì loại bỏ các mạo từ ở đầu nhan đề như the, an, a, des, un, une, …) 
Nếu thông tin về một tài liệu dài hơn một dòng thì nên trình bày sao cho từ dòng thứ hai lùi vào so với dòng thứ nhất 1 cm để phần tài liệu tham khảo được rõ ràng và dễ theo dõi.
Luôn tuân thủ các quy định về hình thức như dấu chấm câu, chữ in nghiêng (đối với tên sách, tên tạp chí), ngoặc kép (đối với tên bài tạp chí, bài hội thảo, luận văn)… để đảm bảo tính thống nhất của danh mục.
11. Cách trích dẫn và lập danh mục theo chuẩn Chicago
Hiện nay có nhiều chuẩn danh mục như APA (áp dụng cho các ngành tâm lý học, giáo dục, khoa học xã hội), MLA (văn học, nghệ thuật, nhân văn), Chicago (áp dụng cho tất cả các ngành và các hình thức tài liệu khác nhau). SV có thể tùy chọn để sử dụng theo yêu cầu của đề tài hoặc GV, nhưng lưu ý mỗi bài nghiên cứu chỉ nên sử dụng một chuẩn để đảm bảo tính thống nhất và khoa học. Tài liệu này hướng dẫn lập danh mục theo chuẩn Chicago là một chuẩn khá phổ biến và dễ sử dụng cho bậc đại học.
Chuẩn Chicago quy định cách trình bày danh mục tham khảo của các loại tài liệu theo 2 hệ thống: Ghi chú-Danh mục (Notes-Bibliography) dành cho tài liệu các ngành văn, sử, nghệ thuật; và Tác giả-Năm XB (Author-Date) dành cho tài liệu các ngành khoa học tự nhiên và xã hội. Sau đây là hướng dẫn cách lập danh mục theo hệ thống Author-Date.
Sách
-          Dòng 1: mẫu ghi trong Danh mục Tham khảo
-          Dòng 2: mẫu ghi trích dẫn trong bài
Một tác giả:
Pollan, Michael. 2006. The Omnivore’s Dilemma: A Natural History of Four Meals. New York: Penguin.
             (Pollan 2006, 99–100)
             Lê Văn Tề. 2009. Thị trường tài chính. TP. HCM: Giao thông vận tải.
             (Lê Văn Tề 2009, 56)
Hai, ba tác giả:
Ward, Geoffrey C., and Ken Burns. 2007. The War: An Intimate History,1941–1945. New York: Knopf.
(Ward and Burns 2007, 52)
Nguyễn Công Bình, Đặng Kim Cương. 2009. Phân tích các báo cáo tài chính. Tp. Hồ Chí Minh: Giao thông Vận tải.
              (Nguyễn Công Bình và Đặng Kim Cương 2009, 127)
Bốn tác giả trở lên: liệt kê tất cả tác giả vào danh mục tham khảo; còn tại trích dẫn trong bài, chỉ ghi tên tác giả đầu, và chữ et al. (hoặc và những người khác với tài liệu tiếng Việt)
Barnes, Dana, Sidney Levy, Joyce Heatherton, Jackson Hsu, and James Carley. 2010. Plastics: Essays on American Corporate Ascendance in the 1960’s. Toronto: Penguin.
(Barnes et al. 2010, 22-25)
(Nguyễn Bá Thi và những người khác  2007, 55)
Chủ bút, chủ biên, người dịch; không có tác giả: Ghi tên chủ bút, chủ biên, người dịch
Lattimore, Richmond, trans. 1951. The Iliad of Homer. Chicago: University of Chicago Press.
(Lattimore 1951, 91–92)
Lê Văn Cát, chủ biên. 2009. Cơ sở khoa học trong công nghệ bảo vệ môi trường. T.III, Các quá trình hóa học trong công nghệ môi trường. Hà Nội : Giáo dục.
(Lê Văn Cát 2009, 125)
Chủ bút, chủ biên, người dịch; có tác giả: Ghi tên tác giả
García Márquez, Gabriel. 1988. Love in the Time of Cholera. Translated by Edith Grossman. London: Cape.
(García Márquez 1988, 242–55)
Apitz, Bruno. 2004. Trần trụi giữa bầy sói. Xuân Oanh, Hoàng Tố Vân dịch. Tp.HCM: Văn học.
(Apitz 2004, 156)
Chương phần của cuốn sách: Ghi tên chương, phần
             Kelly, John D. 2010. “Seeing Red: Mao Fetishism, Pax Americana, and the Moral Economy of War.” In
             Anthropology and Global Counterinsurgency, edited by John D. Kelly, Beatrice Jauregui, Sean T.
             Mitchell, and   Jeremy Walton, 67–83. Chicago: University of Chicago Press.
             (Kelly 2010, 77)
Trích từ lời giới thiệu, trang dẫn nhập của sách:
Rieger, James. 1982. Introduction to Frankenstein; or, The Modern Prometheus, by Mary Wollstonecraft Shelley, xi–xxxvii. Chicago: University of Chicago Press.
(Rieger 1982, xx–xxi)
Sách điện tử
Nếu sách có nhiều phiên bản, ghi theo phiên bản đã sử dụng.
Nếu là sách lấy trên Internet, ghi địa chỉ website và ngày truy cập nếu cần.
Nếu không xác định được số trang thì ghi tên chương phần của sách.
Austen, Jane. 2007. Pride and Prejudice. New York: Penguin Classics. Kindle edition.
Kurland, Philip B., and Ralph Lerner, eds. 1987. The Founders’ Constitution. Chicago: University of Chicago Press. http://press-pubs.uchicago.edu/founders/.
(Austen 2007)
(Kurland and Lerner, chap. 10, doc. 19)
Bài tạp chí
Bài tạp chí in
Tại trích dẫn trong bài, chỉ ghi trang có đoạn trích dẫn; tại danh mục tham khảo, ghi số trang của toàn bài tạp chí.
Weinstein, Joshua I. 2009. “The Market in Plato’s Republic.” Classical Philology 104:439–58.
(Weinstein 2009, 440)
Bài tạp chí điện tử
Ghi mã số DOI (Digital Object Identifier) nếu có, DOI là mã số truy cập của bài tạp chí trên Internet. Trường hợp không có DOI thì phải ghi địa chỉ website, có thể ghi ngày truy cập nếu cần.
Kossinets, Gueorgi, and Duncan J. Watts. 2009. “Origins of Homophily in an Evolving Social Network.” American Journal of Sociology 115:405–50. Accessed February 28, 2010. doi:10.1086/599247.
(Kossinets and Watts 2009, 411)
Bài trên nhật báo
Mẫu danh mục bài báo in giống như bài tạp chí. Với bài báo điện tử thì ghi thêm địa chỉ website và ngày truy cập nếu cần. Với bài báo không có tên tác giả thì ghi tên bài báo.
Mendelsohn, Daniel. 2010. “But Enough about Me.” New Yorker, January 25.
(Mendelsohn 2010, 68)
Stolberg, Sheryl Gay, and Robert Pear. 2010. “Wary Centrists Posing Challenge in Health Care Vote.” New York Times, February 27. Accessed February 28, 2010.http://www.nytimes.com/2010/02/28/us/politics/28health.html.
 (Stolberg and Pear 2010)
Điểm sách
Kamp, David. 2006. “Deconstructing Dinner.” Review of The Omnivore’s Dilemma: A Natural History of Four Meals, by Michael Pollan. New York Times, April 23, Sunday Book Review.http://www.nytimes.com/2006/04/23/books/review/23kamp.html.
(Kamp 2006)
Luận văn, luận án
Choi, Mihwa. 2008. “Contesting Imaginaires in Death Rituals during the Northern Song Dynasty.” Luận án tiến sĩ, University of Chicago.
(Choi 2008)
Tham luận hội nghị
Adelman, Rachel. 2009. “ ‘Such Stuff as Dreams Are Made On’: God’s Footstool in the Aramaic Targumim and Midrashic Tradition.” Tham luận trình bày tại hội nghị thường niên của the Society of Biblical Literature, New Orleans, Louisiana, ngày 21–24/11.
(Adelman 2009)
Website
Nội dung trang web thường xuyên thay đổi nên khi trích dẫn phải ghi rõ thời gian thông tin được truy cập, hoặc được đăng nếu có.
Google. 2009. “Google Privacy Policy.” Cập nhật ngày 11/03.http://www.google.com/intl/en/privacypolicy.html.
(Google 2009)
McDonald’s Corporation. 2008. “McDonald’s Happy Meal Toy Safety Facts.” Truy cập ngày 19/07.http://www.mcdonalds.com/corp/about/factsheets.html.
 (McDonald’s 2008)
Bài trên cơ sở dữ liệu
Đưa tên của CSDL và mã số truy cập của tài liệu.
Choi, Mihwa. 2008. “Contesting Imaginaires in Death Rituals during the Northern Song Dynasty.” PhD diss., University of Chicago. ProQuest (AAT 3300426).
(Choi 2008)

Tài liệu được biên soạn lại từ nguồn:
Trung tâm Thông tin Phát triển Việt Nam: http://www.vdic.org.vn/
The Chicago Manual of Style 16th edition: http://www.chicagomanualofstyle.org/

Chủ Nhật, 6 tháng 9, 2015

Bài về CNC - lưu từ trang dan trí

Kiếm tiền từ Google, dễ trở thành đối tượng của lừa đảo




Hiện nay, tuy chưa có con số thống kê cụ thể nhưng có rất nhiều người đang hàng ngày hàng giờ kiếm tiền trên mạng từ tài khoản Google Adsense. Khi giao dịch bùng phát, các đối tượng phạm tội đã “nhắm” tới kẽ hở giữa người bán và người mua để lừa đảo.

Đối tượng Vương Trọng Sơn bị bắt giữ vì có hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài khoản Google Adsense
Theo Thượng tá Ngô Minh An, Phó trưởng Phòng Cảnh sát phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an TP Hà Nội cho biết đây là thủ đoạn phạm tội mới của tội phạm công nghệ cao. 
GOOGLE ADSENSE LÀ GÌ? 
Với nhiều người, Google Adsense hẳn là một khái niệm xa lạ, nhưng với cộng đồng mạng, đặc biệt là những người ham mê kiếm tiền trên mạng thì nó là một “công cụ” hữu ích sinh lợi nhuận. Google Adsense thực chất là một dịch vụ quảng cáo của Google; ở hình thức quảng cáo này Google đóng vai trò làm trung gian giữa những doanh nghiệp, cá nhân… muốn quảng cáo và những webstie cho phép hiển thị quảng cáo.
Những ai muốn quảng cáo sản phẩm, thương hiệu của mình trên website người khác thông qua một banner quảng cáo thì sẽ tiến hành đăng ký với Google. Tương tự, những website nào cho phép đặt những banner quảng cáo này thì cũng tiến hành đăng ký với Google, và công việc của Google là điều phối những mẫu quảng cáo này sao cho phù hợp với nội dung trang web, vị trí địa lý, ngôn ngữ và nhiều yếu tố khác…
Dĩ nhiên những doanh nghiệp, cá nhân muốn quảng cáo sẽ phải trả cho Google một khoản tiền, và Google sẽ dùng số tiền này để trả cho những website đã cho phép họ hiển thị nội dung quảng cáo. Google Adsense sẽ tạo ra lợi nhuận cho những webmaster cho phép đặt quảng cáo trên website của họ dựa trên nguyên tắc tính tiền cho mỗi cú click chuột vào quảng cáo Google Adsense trên website của webmaster ấy.
Hình thức quảng cáo Google Adsense này được Google đưa ra vào năm 2003, đến nay đã có hàng tỷ website tham gia vào mạng lưới quảng cáo rộng lớn này của Google. Và Google AdSense đang là cách kiếm tiền hiệu quả của rất nhiều webmaster trên toàn thế giới. Dĩ nhiên, ở thị trường Việt Nam Google Adsense cũng không phải dạng ngoại lệ, khi việc mua bán những tài khoản Google Adsense cũng trở nên khá nhộn nhịp.
Chỉ cần truy cập vào website Google gõ cụm từ “kiếm tiền trên mạng” thì Google Adsense sẽ chiếm một vị trí “danh dự” không thể bàn cãi, và ở đó người ta hỏi - đáp - hướng dẫn rất tỉ mỉ việc làm thế nào để có được một tài khoản Google Adsense? Bằng cách nào để kiếm được nhiều tiền nhất từ Google Adsense? Làm sao để có thể mua được một tài khoản Google Adsense?...
CÁI KHÓ LÓ... TỘI PHẠM
Thật vậy, muốn kiếm tiền từ Google Adsense không hề dễ và không phải ai cũng có thể kiếm được. Theo những người đã từng kiếm tiền nhờ Google Adsense chia sẻ thì ở Việt Nam những địa chỉ được Google Adsense trả nhiều tiền nhất là các trang báo điện tử, trang thông tin tổng hợp…; các cá nhân là những người viết blog (blogger) nổi tiếng, có mối liên kết trong cộng đồng mạng rộng, được nhiều người quan tâm và những người quản trị website (webmaster)… Số tiền thu về tùy theo độ “hot” của trang báo điện tử, trang thông tin tổng hợp hay của cá nhân với mức thấp nhất cũng lên đến vài nghìn USD/tháng.
Nhưng để có “miếng bánh” ai cũng muốn sở hữu, thu lợi được những khoản tiền lớn như vậy thật sự là khó khăn và trải qua các bước không hề đơn giản. Đầu tiên là đăng ký để trở thành đối tác quảng cáo cho Google để có một tài khoản Google Adsense phải đáp ứng những quy tắc khắt khe của Google như: Các cá nhân phải có một “địa chỉ” bolg/website có số lượng người truy cập ổn định và đủ lớn; có người quản lý nội dung, cập nhật thông tin; nội dung không được “cut, copy & paste” từ những website khác… Sau khi đáp ứng đủ những yêu cầu do Google đưa ra, chủ website sẽ tạo một tài khoản đăng ký trực tuyến và chờ đợi…
Lúc này sẽ có hai khả năng xảy ra, một là không bao giờ (Never) hoặc ít nhất là 3 tháng để Google xác nhận xem có cấp tài khoản Google Adsense cho chủ website đó hay không. Cũng chính vì tiêu chí xét duyệt nghiêm ngặt dẫn đến việc đăng ký tài khoản Google Adsense không hề đơn giản, mà “miếng bánh ngon” đâu dễ gì từ bỏ nên không ít cá nhân, doanh nghiệp phải “lách” qua khe cửa hẹp là bỏ tiền mua lại tài khoản của người khác. Và trong “giao dịch” này đã tạo kẽ hở cho đối tượng phạm tội hoạt động.
Nếu người mua không cẩn thận tìm hiểu và tính toán kỹ trong giao dịch, sau khi chuyển tiền, người bán có thể sử dụng các phương thức khôi phục mật khẩu để “đoạt” lại tài khoản Google Adsense từ tay người mua. Ngược lại, cũng không ít trường hợp đã xảy ra là người mua lừa rồi “cướp trắng” tài khoản Google Adsense từ người bán.
LỪA ĐẢO, CHIẾM ĐOẠT TÀI KHOẢN XUẤT HIỆN
Thực tế, trên nhiều diễn đàn đã cảnh báo về việc mua - bán tài khoản Google Adsense, song vẫn có khá nhiều “con mồi” gồm cả người bán lẫn người mua đều “sập bẫy”. Mới đây, ngày 11-8-2015, Phòng Cảnh sát phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an TP Hà Nội đã điều tra làm rõ đối tượng có hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài khoản Google Adsense.
Đóng vai khách cần mua tài khoản Google Adsense, đối tượng phạm tội đã truy cập máy tính để chiếm quyền quản trị tài khoản, sau đó bán cho người khác. Đối tượng lừa đảo chiếm đoạt tài sản là Vương Trọng Sơn (SN 1990), quê ở Yên Thành, Nghệ An; trú tại phường Phúc La, quận Hà Đông, TP Hà Nội.
Căn cứ kết quả xác minh, Phòng Cảnh sát phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao đã bàn giao vụ án cho Cơ quan CSĐT - Công an TP Hà Nội tiếp tục điều tra, xử lý theo thẩm quyền. Đi sâu xác minh, các trinh sát xác định, đối tượng gây án thường sử dụng mạng xã hội để giao dịch với người rao bán tài khoản Google Adsense. Lấy lý do kiểm tra thông tin tài khoản, đối tượng lừa đảo sẽ sử dụng phần mềm truy cập máy tính từ xa qua mạng Internet (có tên Team Viewer) để chiếm đoạt quyền quản trị tài khoản, sau đó bán lại cho người khác.
Cơ quan công an xác định, cuối tháng 4-2015, thông qua Facebook, Vương Trọng Sơn liên hệ mua lại tài khoản Google Adsense của anh L.V.G (SN 1990), ở Bắc Từ Liêm, TP Hà Nội với giá 13 triệu đồng. Quá trình giao dịch, Vương Trọng Sơn đề nghị sử dụng phần mềm Team Viewer truy cập vào máy tính của anh L.V.G để xem thông tin tài khoản.
Từ đây, đối tượng đã khóa máy tính của bị hại, đồng thời gỡ bỏ E-mail quản trị tài khoản Google Adsense và thay thế bằng E-mail của mình. Sau đó, Vương Trọng Sơn bán tài khoản này cho một người đàn ông tên P. ở TP.HCM với giá 13 triệu đồng. Một thời gian sau, thấy anh P. không thay đổi E-mail quản trị, Vương Trọng Sơn đã chiếm lại tài khoản để bán cho một người khác với giá 6 triệu đồng.
Theo Thượng tá Ngô Minh An, Phó trưởng Phòng Cảnh sát phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an TP Hà Nội thì Vương Trọng Sơn hiện đang công tác tại một công ty viễn thông. Với những kiến thức về công nghệ thông tin, Sơn thường lập các website hướng dẫn các thủ thuật về mạng máy tính; website đăng tải các clip “hot” được nhiều người truy cập. Từ các website này, Sơn đăng ký được tài khoản Google Adsense.
Cũng qua việc tham gia vào các nhóm (Group) trên mạng xã hội, các diễn đàn tin học… Sơn biết được nhu cầu mua bán các tài khoản Google Adsense, đồng thời cũng biết được cách thức chiếm đoạt các tài khoản Google Adsense bằng việc sử dụng phần mềm Team Viewer. Sau khi tìm hiểu Sơn đã lập được một tài khoản tên “Shaiya50” và “chuyendungsony” để thực hiện hành vi phạm tội.
Là một kẻ lọc lõi trong những giao dịch trên Internet, tất cả người mua, người bán, người nhờ tư vấn để lập tài khoản, sửa lỗi… đều bị Vương Trọng Sơn lừa đảo, chiếm đoạt.
RỦI RO CAO, MẤT NHIỀU HƠN ĐƯỢC
Thượng tá Ngô Minh An cho biết, đây là thủ đoạn phạm tội mới của tội phạm công nghệ cao. Nhưng vì nhiều lý do khác nhau nên nhiều bị hại bị mất tài khoản hoặc bị chiếm đoạt tiền đã không trình báo. Cơ quan công an khuyến cáo, người sử dụng Internet cần cảnh giác trước các phần mềm truy cập máy tính từ xa. Tuyệt đối không để các đối tượng lạ sử dụng Team Viewer hoặc các phần mềm tương tự truy cập vào máy tính để chiếm quyền điều hành, lấy cắp thông tin cá nhân.
Và một câu hỏi được đông đảo người “kiếm tiền trên mạng” quan tâm là: “Có nên mua tài khoản Google Adsense hay không?”. Mẫu số chung cho câu hỏi trên là: Tại sao lại bỏ nhiều tiền để mua tài khoản Google Adsense của một người khác? Mua tài khoản Adsense để đặt quảng cáo lên trang web của mình là điều hoàn toàn không nên, trong khi thứ sở hữu được lại là một tài khoản Adsense “second hand”.
Bởi trên việc mua tài khoản Adsense của người khác tiềm ẩn rất nhiều rủi ro và có khả năng mất tài khoản bất cứ lúc nào. Bởi vì nếu không cẩn thận trong việc giao dịch, người bán hoàn toàn có thể sử dụng các phương thức khôi phục mật khẩu để lấy lại tài khoản Adsense.
Tài khoản Adsense được đăng nhập bằng Gmail, và có rất nhiều cách để khôi phục mật khẩu Gmail như qua Email dự phòng, qua điện thoại, trả lời câu hỏi bí mật… Ngoài ra, đa số những người mua tài khoản Adsense là những người không thể đăng ký được Google Adsense bằng chính blog/website của mình. Điều đó chứng tỏ, website của họ chưa đáp ứng được các yêu cầu mà Google đặt ra.
Nhưng cũng đừng vì thế mà vội vàng tìm đến những lời quảng cáo, mời gọi “một bước lên tiên”, “kiếm tiền hàng khủng”… từ những người bán tài khoản Adsense. Và không loại trừ khả năng trong giao dịch ấy, kể cả người bán lẫn người mua vì mải mê nghĩ về “miếng bánh ngon” mà “sập bẫy” của các đối tượng phạm tội nhằm lừa đảo, chiếm đoạt cả tiền lẫn tài khoản Google Adsense.