Thứ Bảy, 29 tháng 10, 2016

Loạt bài hướng dẫn viết báo khoa học (2. Giới thiệu)

ĐỂ VIẾT “PHẦN GIỚI THIỆU” CỦA MỘT BÀI BÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC BẰNG TIẾNG ANH
WRITING SCIENTIFIC RESEARCH ARTICLE INTRODUCTIONS IN ENGLISH
Nguyễn Phước Vĩnh Cố
Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Đà nẵng
TÓM TẮT
Trong hai mươi năm qua, “phần giới thiệu” của bài báo nghiên cứu khoa học thu hút nhiều nhà ngôn ngữ (Oster 1981; Swales 1981, 1990; Zappen 1983; Swales & Najjar 1987; Anthony 1999; Samraj 2002; Habibi 2008). Bài báo này trình bày một số cấu trúc ngữ pháp, hình thức và chức năng trích dẫn trong phần giới thiệu một bài báo nghiên cứu khoa học. Mục đích của bài báo là nghiên cứu và phân tích mô hình CARS của Swales (1990) nhằm cung cấp cho giáo viên chuyên ngành và các sinh viên các đặc trưng từ vựng và ngữ pháp trong phần giới thiệu của một bài báo nghiên cứu khoa học. Bài báo cũng cung cấp một số phần giới thiệu thuộc các lĩnh vực khoa học của Weissberg & Buker (1990) để hiểu thêm các diễn đạt trong phần giới thiệu của một bài báo nghiên cứu khoa học. Chúng tôi hy vọng rằng các kết quả nghiên cứu có thể được dùng để phát triển sự hiểu biết của giáo viên chuyên ngành và sinh viên về các dạng thức và cấu trúc ngữ pháp tiêu biểu ở các mô hình diễn ngôn của các bài báo nghiên cứu khoa học.
ABSTRACT
Introductions to scientific research article or paper in the last 20 years have attracted the attention of many linguists (Oster 1981; Swales 1981, 1990; Zappen 1983; Swales & Najjar 1987; Anthony 1999; Samraj 2002; Habibi 2008). The paper presents some grammatical structure and citational form and function in scientific research article introductions. The aim of the paper is to investigate and analyse Swales’ CARS model to provide ESP teachers and students with lexico-grammatical characteristics of the scientific research paper. The paper also provides some introductions of different scientific fields presented by Weissberg & Buker that contribute to our understanding of the phrases and expressions in scientific research paper introductions. We hope that the findings of this study can be used to develop ESP teachers and students’awareness of the grammatical form and structure typical of the discoursal patterns of the scientific research papers.
Keywords: scientific research paper, introduction section, CARS-model, academic English, ESP.
1. Phần giới thiệu
Trong hai mươi năm qua, đã có một số lớn công trình nghiên cứu được viết về tiếng Anh học thuật. Bài báo nghiên cứu khoa học (NCKH) là một phần quan trọng của tiếng Anh học thuật và thường gồm một số phần (phần giới thiệu, phần phương pháp, phần kết quả…) Phần giới thiệu (PGT) của bài báo NCKH cũng thu hút một số nhà ngôn ngữ (Oster 1981; Swales 1981,1990; Zappen 1983; Swales & Najjar 1987; Anthony 1999; Samraj 2002; Habibi 2008). Mặc dù có rất nhiều công trình nghiên cứu về lĩnh vực này, nhưng mô hình diễn ngôn (các diễn đạt và cấu trúc ngữ pháp) của phần PGT của bài báo NCKH bằng tiếng Anh vẫn lạ lẫm với giáo viên chuyên ngành và sinh viên Việt nam. Vì vậy, bài báo trình bày và phân tích mô hình “tạo ra-một không gian-nghiên cứu” (create-a-research-space) gọi tắt là mô hình “CARS” do Swales phát triển. Bài báo cũng cung cấp một số PGT thuộc các lĩnh vực khoa học khác nhau do Weissberg & Buker (1990) phân tích dựa vào công trình nghiên cứu của Swales. Những ví dụ về các diễn đạt được trích ra từ “writing introductions” truy cập từ http: http://www.phrasebook.manchester.ac.uk/introductions.htm… của trường Đại học Manchester để hiện thực hóa các chức năng của mô hình trên cũng được liệt kê trong bài báo. Mục đích của bài báo là cung cấp cho giáo viên chuyên ngành và các sinh viên các kiến thức thiết yếu về đặc trưng từ vựng và ngữ pháp trong PGT của một bài báo NCKH như sự lựa chọn thì, thời và thể, và sự trích dẫn trong các diễn đạt thường được nêu trong PGT của một bài báo NCKH. Tác giả bài báo hy vọng rằng các kết quả nghiên cứu có thể được dùng để mở rộng sự hiểu biết của giáo viên chuyên ngành và sinh viên về các hình thức và cấu trúc ngữ pháp tiêu biểu ở các mô hình diễn ngôn của các bài báo NCKH
2. Cấu trúc của một bài báo NCKH
Một bài báo NCKH thường có các phần:
a) giới thiệu (Introduction)
b) phương pháp (Methods)
c) kết quả (Results)
d) thảo luận (Discussion).
Các phần trên tạo ra một cấu trúc của một bài báo NCKH, còn được gọi là cấu trúc IMRAD. Trong bài báo này, tác giả sẽ phân tích các đặc trưng ngôn ngữ của phần giới thiệu.
3. Phần giới thiệu (PGT) của một bài báo NCKH
  • Hầu hết các tác giả học thuật như Weissberg & Buker (1990), Swales & Najjar (1987) đều cho rằng có nhiều cách để giới thiệu một bài báo NCKH. Tuy nhiên, họ đi đến một kết luận chung: Đó là cần nêu một vài hoặc nhiều trong những điểm sau đây trong PGT:
  • Thiết lập được một bối cảnh nghiên cứu và/hoặc tầm quan trọng của đề tài nghiên cứu
  • nói về tầm quan trọng có nêu thời gian
  • nhấn mạnh một vấn đề trong lĩnh vực nghiên cứu
  • nêu được lịch sử nghiên cứu
  • nêu được một trình trạng tranh cãi của đề tài nghiên cứu
  • nêu được một khoảng trống tri thức trong lĩnh vực nghiên cứu
  • nêu được mục đích của đề tài nghiên cứu
  • chỉ ra được các đóng góp hoặc ứng dụng có thể của đề tài nghiên cứu
Những ví dụ sau được dùng để hiện thực hóa các điểm nói trên:
– diễn đạt tầm quan trọng:
Ex. X is an important component in the climate system, and plays a key role in Y.
– diễn đạt tầm quan trọng có nêu thời gian:
Ex. Recent developments in the field of X have led to a renewed interest in…
– nhấn mạnh một vấn đề trong lĩnh vực nghiên cứu:
Ex. Despite its long clinical success, X has a number of problems in use.
– nêu được trình trạng tranh cãi đề tài nghiên cứu:
Ex. The issue of X has been a controversial and much disputed subject within the field of…
– nêu được một khoảng trống tri thức trong lĩnh vực nghiên cứu:
Ex. Most studies in X have only been carried out in a small number of areas.
– nêu được mục đích nghiên cứu
Ex. The purpose of this paper is to review recent research into the…
– chỉ ra được những đóng góp hoặc ứng dụng có thể từ đề tài nghiên cứu:
Ex. Both of the factors under investigation in this study may be of importance in explaining the regular occurrence of the disease.
4. Mô hình CARS của Swales trong PGT của một bài báo NCKH
Dựa vào việc phân tích một số văn bản từ nhiều chuyên ngành, Swales (1990) đưa ra một cấu trúc gồm 3 Phân đoạn văn bản (Moves)1 cho PGT của một bài báo NCKH: 1) thiết lập một lãnh thổ (Establishing a territory) 2) tạo ra một khoảng trống/lỗ hổng (Establishing a Niche) 3) lấp khoảng trống/lỗ hổng đó (Occupying the Niche).
Phân đoạn văn bản 1: Thiết lập một lãnh thổ, gồm 3 bước (Steps):
Bước 1: Khẳng định tầm quan trọng và/hoặc
Bước 2: Khái quát hóa đề tài nghiên cứu và/hoặc
Bước 3: Điểm lại các công trình nghiên cứu trước đó.
Phân đoạn văn bản 2: Thiết lập/tạo một lỗ hổng, gồm 4 Bước gọi là “Bước1A”, “Bước1B”,…
Bước 1A: Phản bác sự khẳng định.
Bước 1B: Chỉ ra một khoảng trống (về công trình nghiên cứu trước đó).
Bước 1C: Nêu một vấn đề (về nghiên cứu trước đó).
Bước 1D: Tiếp bước truyền thống.
Phân đoạn văn bản 3: Lấp lỗ hổng đó (Occupying the Niche), gồm những Bước sau:
Bước 1A: Phát thảo các mục đích (tại sao?).
Bước 1B: Công bố công trình nghiên cứu hiện nay (cái gì? như thế nào?).
Bước 2: Công bố các kết quả nghiên cứu chính.
Bước 3: Chỉ ra cấu trúc của bài báo.
________________________________________________
Bước 4: Đánh giá kết quả nghiên cứu* 
*   Một nghiên cứu của Anthony (1999) về PGT của một bài báo nghiên cứu thuộc lĩnh vực ứng dụng phần mền (solfware engineering) cho thấy rằng mô hình CARS không lý giải được một số đặc trưng quan trọng ở PGT như sự có mặt các định nghĩa khó, sự minh họa bằng các ví dụ về các khái niệm, và đánh giá công trình nghiên cứu đang báo cáo.
4.1 Các ví dụ về các chiến lược được dùng để hiện thực hóa Phân đoạn văn bản 1
Phân đoạn văn bản 1: Thiết lập một lãnh thổ nghiên cứu
PGT thường bắt đầu bằng việc mô tả địa hình chung/cách trình bày lĩnh vực nghiên cứu, dùng một hoặc nhiều chiến lược sau:
Bước 1: Khẳng định tầm quan trọng.
Tác giả cho rằng chủ đề nghiên cứu là hữu ích, có liên quan, quan trọng và xứng đáng nghiên cứu vì nó xác lập một phần nghiên cứu vốn có từ lâu, có ý nghĩa và sinh động. Các khẳng định tầm quan trọng thường phục vụ như câu chủ đề (topic sentences) và vì vậy thường được theo sau bởi các chứng cứ để bổ trợ câu phát biểu này.
The effect of… has been studied extensively in recent years.
Of the many…,… have been the most extensively studied.
The effects of… have received considerable attention.
Many investigators have recently turned to…
A large body of data concerning… has been reported.
In recent years, there have been many papers describing…
Recently researchers have become increasingly interested in…
The possibility of… has generated interest in…
Knowledge of… has great importance for…
The study of… has become an importance aspect of…
… are believed to play an important role…
The explication of relationship between… and… is a classical problem in fluid mechanics.
A long-standing problem has been to obtain more information on…
The well-known… phenomena… have been favorite topics for analysis both in.
A central issue in… is the validity of…
Bước 2: Khái quát hóa đề tài nghiên cứu
Bước này gồm các phát biểu liên quan đến kiến thức, thực hành hoặc mô tả hiện trạng.
The general features of… are well-known.
Plumage coloration is known to influence mate selection in mallards.
An increase of Mallards in eastern North America has been well documented.
Trout are believed to be relatively immobile.
It is generally accepted that…
There is now much evidence to support the hypothesis that…
A standard procedure for assessing… has been…
Such… methods are often criticized for…
It is commonly suggested that…
Comparisons of spatially separated population tend to consist of…
Bước 3: Điểm lại các công trình nghiên cứu trước đó.
Smith (1989) found…
It has been suggested that… (Smith 1989).
Belovsky (1981) concluded that…
Data have been presented in the literature [1], [5] which suggest that…
Peterson (1988) argued that…
Observation by Smith (1989) suggested…
Swales (1981) phân biệt 2 kỹ thuật trích dẫn: 1) trích dẫn đầy đủ (integral citation) và 2) trích dẫn không đầy đủ (non-integral citation). Trích dẫn đầy đủ là trích dẫn mà tên người nghiên cứu xuất hiện trong câu trích dẫn như là thành phần của câu. Trích dẫn không đầy đủ là trích dẫn mà tên người nghiên cứu hoặc nằm trong ngoặc đơn hoặc được đề cập ở một nơi khác bởi một con số nằm trên dòng kẻ thông thường hoặc một cách thức nào khác. Các ví dụ sau đây được cung cấp bởi Swales (2011) về trích dẫn đầy đủ và trích dẫn không đầy đủ.
Các ví dụ về trích dẫn đầy đủ.
1a. Brie (1988) showed that the moon is made of cheese. (Tên người nghiên cứu làm chủ ngữ).
1b. The moon’s cheesy composition was established by Brie (1988). (Tên người nghiên cứu làm tác nhân thụ động).
1c. Brie’s theory (1988) claims that the moon is made of cheese. (Tên người nghiên cứu làm một phần cụm danh từ sở hữu).
1d. According to Brie (1988), the moon is made of cheese. (Tên người nghiên cứu làm định ngữ tường thuật (adjunct of reporting) ).
Các ví dụ về trích dẫn không đầy đủ.
1a. Previous research has shown that the moon is made of cheese (Brie, 1988). (Tên người nghiên cứu nằm trong ngoặc đơn).
1b. It has been established that the moon is made of cheese. 1-3  (Trích dẫn được đề cập qua con số in trên dòng kẻ thông thường.
Phân đoạn văn bản 2: Thiết lập/tạo lỗ hổng
Sau khi mô tả các đặc trưng nghiên cứu (Phân đoạn văn bản 1), các tác giả học thuật cố gắng xác nhận một lỗ hổng cho công trình nghiên cứu của họ. Họ có thể làm điều này bằng cách cho thấy rằng các nghiên cứu trước đó (hoặc giải pháp) là chưa hoàn thiện hoặc vẫn có những khía cạnh của lãnh vực nghiên cứu cần có những nghiên cứu thêm. Điều này thường được cho thấy bởi các từ ngữ diễn đạt tương phản/đánh giá phủ định như:
–               Tương phản: however, but, yet, nevertheless, unfortunately, although.
–               Bổ ngữ: few, less, little, no, none, not.
–               Động từ: fail, ignore, lack, prevent, hinder, obviate, neglect, overlook, question, challenge, deter, limit.
–               Tính từ: scare, elusive, limited, restricted, diffcult, inefficient, ineffective, inconclusive,uncertain, unclear, unreliable, unsatisfactory.
Bước 1A: Phản bác sự khẳng định
Bước này thường tiếp theo Phân đoạn văn bản 1: Bước 3 (điểm lại các công trình nghiên cứu trước đó) và được dùng để giới thiệu quan điểm đối lập/khuyết điểm trong các nghiên cứu trước đó.
However, this view is challenged by recent data showing…
However, these studies have failed to recognize the…
However, recent work in our laboratory suggests that…
…, but the experiments  were performed on… and are therefore suspect.
… these approaches become increasingly unreliable when…
Bước 1B: Chỉ ra một lỗ hổng trong nghiên cứu trước đó
Thường tiếp theo Biện pháp 1: Bước 2 (khái quát hóa đề tài nghiên cứu).
A considerable amount of research has been… but little research…
… has been extensively studied. However,  less attention has been paid to…
As a result, no comprehensive theory appears to exist.
Despite the importance of… , few researchers have studied…
Research has tended to focus on… rather than…
The only reported study to date of… covered a limited range of…
… studied have appeared previously in the literature, but measurements were restricted to…
The properties of… are still not completely understood.
Evidence on this question is presently inconclusive.
Phân đoạn văn bản 3: Lấp lỗ hổng đó (Occupying the Niche)
Ở bước này, tác giả đưa ra giải pháp lấp lỗ hổng, trả lời các câu hỏi hoặc tiếp bước truyền thống nghiên cứu đã được trình bày ở Phân đoạn văn bản 2.
Bước 1A: Phát thảo mục đích (tại sao?)
Tác giả giới thiệu giải pháp giải quyết vấn đề được mô tả ở Biện pháp 2 bằng cách nêu mục đích chính hoặc đặc trưng chính của công trình nghiên cứu. Trong trường hợp từ chỉ xuất (deictic) nói về thể loại như bài báo, báo cáo nghiên cứu, luận văn, điểm sách…v.v thì ta dùng Thì hiện tại.
The aim of this paper/report/thesis/review is to…
Tuy nhiên, trường hợp từ chỉ xuất đề cập đến quan niệm trừu tượng như yêu cầu thông tin về trí óc (sự nghiên cứu, sự thí nghiệm…) thì ta có thể lựa chọn hoặc Thì hiện tại hoặc Thì quá khứ.
The purpose of this investigation is/was to…
Bước 1B: Công bố công trình nghiên cứu hiện nay
Bước này tiêu biểu cho một chiến lược thay cho chiến lược được dùng ở Bước 1A. Ở bước này, tác giả mô tả mục đích xem xét những gì nghiên cứu bắt đầu thực hiện hoặc hoàn thành. Trong trường hợp này, chủ ngữ có thể chỉ người (animate) hoặc không chỉ người (inanimate).
– Chủ ngữ chỉ người:
In this study, we suggest a 3- step process…
In this paper, we attempt to develop a…
In this paper, we present a system for…
– Chủ ngữ không chỉ người:
This paper evaluates the effect on…
This research presents data on…
This study focuses on a strategy for…
Bước 2: Công bố các kết quả nghiên cứu
Ở bước này, tác giả xem xét kết quả nào là quan trọng nhất của công trình nghiên cứu và báo cáo kết quả đó như là một phần của PGT.
In this paper, we argue that…
This approach provides effective…
Our results indicate that this method is effective…
Bước 3: Chỉ ra cấu trúc của bài báo
We have organized the rest of this paper in the following way…
This paper is structured as follows…
The remainder of this paper is divided into five sections…
Về cơ bản, theo mô hình này, PGT của môt bài báo NCKH thường bắt đầu thiết lập một đề tài chung đang được bàn đến. Kế đến, người viết/người nghiên cứu tạo ra một khoảng trống/lỗ hổng trong lãnh thổ này bằng nhiều cách. Cuối cùng, người viết/người nghiên cứu vạch ra mối quan tâm cụ thể về nghiên cứu đang báo cáo.
5. Mô hình 5 giai đoạn trong PGT của một bài báo NCKH
Weissberg & Buker (1990) phát triển một mô hình 5 giai đoạn trong PGT, cụ thể hóa từ nghiên cứu của Swales:
1) thiết lập một bối cảnh của đề tài nghiên cứu.
2) nêu được lịch sử nghiên cứu.
3) chỉ ra một lĩnh vực mà không được đề cập trong lịch sử nghiên cứu trước đó, nhưng lại rất quan trọng từ quan điểm nghiên cứu của bạn.
4) nêu mục đích của nghiên cứu.
5) chỉ ra những hưởng lợi hữu dụng và ứng dụng của đề tài nghiên cứu.
Sau đây là PGT được trích ra từ một báo cáo nghiên cứu về máy tính trong giáo dục (PGT này gồm 5 giai đoạn riêng biệt.)
USING MOCROCOMPUTERS IN TEACHING
1During the past 40 years, the United States has experienced the integration of the computer into society. 2Progress has been made to the point that small, inexpensive computers with expanded capacities are available for innumarable uses. 3Many schools have purchased and are purchasing microcomputers for infusion into their directed learning programs.
4Most individuals seem to agree that the microcomputer will continue to hold an important role in education. 5Gubser (1980) and Hinton (1980) identified three types of microcomputers use in classrooms: the object of a course, a support tool, and a means of providing instruction. 6Foster and Kleene (1982) cite four uses of microcomputers in vocational agriculture: drill and practice, tutorial, simulation and problem solving.
7The findings of studies examining the use of various forms of computer-assisted instruction (CAI) have been mixed. 8Studies by Hickey (1968) and Honeycut (1974) indicated superior results with CAI while studies by Ellis (1978), Caldwell (1980) and Belzer (1976) indicated little or no significant effect. 9Although much work has been done to date, more studies need to be conducted to ascertain the effect of microcomputers-assisted instruction in teaching various subjects in a variety of learning situations.
10The purpose of this study was to ascertain the effect of using microcomputer-assisted instruction as compared to a lecture-discussed technique in teaching principles and methods of cost recovery and investement credit o n agicultural assets to graduate students in agricultural education. 11This topic was identified as being of importance to teachers in providing them the necessary background to teach lessons in farm records.
Giai đoạn I (bối cảnh): câu 1-3
Giai đoạn II (công trình đã nghiên cứu): câu 4-8
Giai đoạn III (nêu nhu cầu cần nghiên cứu thêm): câu 9
Giai đoạn IV (mục đích): câu 10
Giai đoạn V (đánh giá): câu 11
Dẫn theo Weissberg & Buker tr. 21-22 trong “Writing Up Research”.
……………………………………………………………………………………………………………….
Sau đây là môt ví dụ về PGT về lĩnh vực tâm lý học. PGT này chỉ có 4 giai đoạn.
EYE MOVEMENTS WHILE WATCHING A BASEBALL PITCH
1Many motor skills require action based on rapid change in the enviroment. 2One such skill is baseball batting. 3The baseball batter relies most heavily on vision for pertinent information. 4Moreover, a good pitcher will attempt to give the hitter misleading cues during the wind-up and delivery. 5Visual-search strategies must be used by a batter to sample relevant locations in the visual display so response can be made at the proper time.
6Research has shown that visual-search patterns can be governed by a variety of factors including experience. 7Mourand and Rockwell (1972) examined the visual-search strategies used by six novice and four expert drivers. 8Novice drivers sampled their mirrors and instruments more frequently than did expert drivers. 9On the freeway, novice drivers made smooth pursuit movements while the experts made only eye fixations.
10Bard, Fleury, Carriere, and Halle (1980) examined the visual-search patterns of expert and novice gymnastic judges. 11They found that the expert judges had 27% fewer fixations than novice judges. 12Eye fixations also differed for novice and expert basketball players. 13Bard and Fleury (1976) showed slides of typical offensive basketball situations to players and recorded their eye movements/fixations. 14Expert players made fewer fixations than novices.
15The informational content of various portions of a baseball’s trajectory from pitcher to batter has been debated but most of the research has focused on the terminal portion of the ball flight. 16The purpose of the present the study was to examinethe visual-search strategies of expert and novice baseball players during the preparatory phase (wind-up and release of the pitch) of baseball hitting. 17A second goal was to document the existence of an eye-movement reaction time prior to the eyes tracking the pitch.
Giai đoạn I (bối cảnh): câu 1-5
Giai đoạn II (công trình đã nghiên cứu): câu 6-9
Giai đoạn III(nêu nhu cầu cần được nghiên cứu): câu 10-15
Giai đoạn IV (mục đích): câu 16-17
Giai đoạn V (đánh giá): không có trong PGT này.
Dẫn theo Weissberg & Buker tr. 23-24 trong “Writing Up Research”.
6. Kết luận:
Trong một bài báo NCKH, có lẽ khía cạnh được nghiên cứu nhiều nhất là PGT. Kể từ khi Swales (1981, 1990) nghiên cứu cấu trúc phân đoạn (moves) của PGT của một bài báo NCKH, đã có nhiều học giả chú ý đến việc áp dụng mô hình nói trên trong một loạt văn bản khác. Tuy nhiên, nghiên cứu tập trung chủ yếu vào PGT thì không nhiều (Swales & Najjar 1987; Anthony 1999; Samraj 2002). Mặc dù vậy, việc giới thiệu và phân tích mô hình CARS của Swales cho phép chúng ta khám phá tính ứng dụng của nó cho chuyên ngành của mình. Vì vậy, bài báo này có thể hữu ích cho việc giảng dạy tiếng Anh học thuật cho sinh viên nói tiếng Anh không bản ngữ. Ngoài ra, nghiên cứu này cũng góp phần cho chúng ta hiểu biết thêm về cấu trúc thể loại của chuyên ngành mình.
Tài Liệu Tham Khảo
[1] Anthony, L (1999), Writing Research Article Introductions in Solfware Engineering: How accurate is a standard model? IEEE Transactions on Proessional Communication,42, 38-46.
[2] Habibi, P. (2008), Analysis of Research Article Introductions Across ESP, Psycholinguistics, and Sociolinguistics. Truy cập ngày 10/5/2012 từ www.sid.ir/en/VEWSSID/J _ pdf/87620080205.pdf
[4] Nguyễn Phước Vĩnh Cố. (2011), Dạng Thức Xưng Hô và Cấu Trúc Vô Nhân Xưng Trong Diễn Ngôn Khoa Học. Truy cập ngày 5/5/2012 từ https://nguyenphuocvinhco.wordpress.com/2011
[5] Nguyễn Văn Tuấn (2012), Cách Viết Một Bài Báo Khoa Học (Phần 2 – Dẫn nhập). Truy cập ngày 5/5/2012 từ www.statistics.vn/index.php?…cach-viet-bai-bao…
[6] Orasan, C. (2001), Patterns in Scientific Abstracts, in Proceedings of Corpus Linguistics 2001 Conference, Lancaster University, Lancaster UK,… Truy cập ngày 5/5/2012 từ clg.wlv.ac.uk > Publications
[7] Oshima, A & Hogue, A. (1991), Writing Academic English, Addison-Wesley Publishing Company
[8] Oster, Sandra. (1981), The Use of Tenses in Reporting Past Literaure. In Selinker, Tarone and Hanzeli (eds.): 76-90.
[9] Samraj (2002), Introductions in Research Articles: Variation Across Disciples. Truy cập ngày 7/11/2011 từ informatik.unibas.ch/lehre/fs10/…/samraj_on_introductions.pdf
[10] Svobodova & et al. (2011), Writing in English: A Practical Handbook forScientificnd Technical Writers. Truy cập ngày 12/7/2011 từ http://w.w.w.atom.uni-mb.si/Stu/filesWriting_in_English.pdf
[11] Swales, J. (1981), Aspects of Article Introductions. Birmingham, UK. The University of Aston, Language Studies Unit.
[12] Swales, J. (2011), Genre Analysis. Cambridge: Cambridge University Press.
[13] Swales, J & Najjar, H (1987), The Writing of Research Article Introductions trong “Written Communication”, Vol.4 No.2, April 1987 175-191 Sage Publications, Inc.
[14] Trzeciak, Jerzy. (1993), Writing Mathematical Papers in English: A Practical Guide, Gdansk Teacher’s Press
[15] Weissberg, Robert & Buker, Suzanne. (1990), Writing up Research: Experimental Research Report Writing for Students of English, Prentice Hall Regents[17] West, M.
[16] Zappen, J. P. (1983), A Rhetoric for Research in Sciences and Technologies. In Anderson, Brockman and Miller (eds.): 123-38.

Loạt bài hướng dẫn viết báo khoa học(1. Tóm tắt)

ĐỂ VIẾT “PHẦN TÓM TẮT” CỦA MỘT BÀI BÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC BẰNG TIẾNG ANH WRITING SCIENTIFIC RESEARCH ARTICLE “ABSTRACT SECTION” IN ENGLISH
Nguyễn Phước Vĩnh Cố -Trường Đại học Ngoại ngữ, ĐHĐN
Lê Vũ -Trường Cao Đẳng Công Nghệ, ĐHĐN
TÓM TẮT
Là một bộ phận quan trọng và không thể thiếu được trong một bài báo nghiên cứu khoa học, phần tóm tắt đã thu hút sự chú ý rất có ý nghĩa từ giới học thuật. Dù đã có một số nghiên cứu trước đó về phần tóm tắt của một bài báo nghiên cứu khoa học ở tiếng Anh (tự nhiên cũng như xã hội). Tuy nhiên, có rất ít công trình nghiên cứu về đề tài này ở cộng đồng học thuật Việt nam. Mục đích chính của nghiên cứu này là mô tả các đặc trưng ngôn ngữ trong phần tóm tắt của một bài báo nghiên cứu khoa học bằng tiếng Anh và cung cấp một số mô hình mẫu tóm tắt (mô hình tóm tắt gồm năm thành phần và mô hình tóm tắt gồm ba thành phần) dựa vào nghiên cứu của Weissberg & Buker (1990) và và hai loại tóm tắt (tóm tắt mô tả và tóm tắt thông tin) do Svobodova & cộng sự (2000) phân tích. Hy vọng rằng bài báo có thể giúp cho sinh viên ngoại ngữ và sinh viên chuyên ngành hiểu biết tốt hơn cấu trúc thành phần của một tóm tắt và loại tóm tắt nhằm viết đúng một tóm tắt của một bài báo nghiên cứu khoa học bằng tiếng Anh.
Từ khóa: bài báo; nghiên cứu khoa học; tóm tắt; thì của động từ; dạng của động từ.
ABSTRACT
As an important and integral part of the scientific research paper, the abstract has attracted very significant attention from the academic world. Although some previous work has been devoted to scientific research article abstract section in English (in hard sciences as well as on social sciences). However, very few studies have been done on this topic in Vietnamese academic community. The main aim of this study is to describe the linguistic features in scientific research abstract sections in English and to provide some sample abstract models (five-element model and three-element model) based on Weissberg & Buker’s work (1990) and two types of abstract (descriptive and informative abstracts) analysed by Svobodova & et al. (2000). It is hoped that this article may help students of foreign languages and ESP students better understand the element structures of an abstract and types of abstract and to write a proper scientific research article.
Key words: article/paper; scientific research; abstract; verb tense; verb voice.
1. Phần giới thiệu
Kể từ khi công trình nghiên cứu đầu tiên của Swales (1981; 1990) về phân tích phân đoạn văn bản trong phần giới thiệu của một bài báo khoa học, đã có nhiều nhà nghiên cứu phân tích các phần khác nhau trong một bài báo nghiên cứu khoa học (NCKH), “phần giới thiệu” (Cooper,1985; Crookes, 1986), “phần kết quả” (Thompson, 1993; Brett, 1994), “phần thảo luận” (Hopkins & Dudley-Evans, 1988; Peacock, 2002) và ngay cả “phần tóm tắt” của một bài báo nghiên cứu (Melander, Swales & Fredrickson, 1998; Salager-Meyer, 1990,1992) [dẫn theo Samraj,9]. Dù có nhiều nhà ngôn ngữ học ứng dụng nghiên cứu các thành phần của một bài báo NCKH và đã có một vài nghiên cứu về “phần tóm tắt”. Tuy nhiên, cho đến nay, “phần tóm tắt” viết bằng tiếng Anh ít được chú ý trong cộng đồng học thuật Việt nam. Vì vậy, bài báo trình bày, mô tả các đặc trưng ngôn ngữ như: thì và thể của động từ, dạng của động từ, các động từ tình thái, động từ thăm dò và từ vựng. Bài báo cũng cung cấp và phân tích các mô hình năm thành phần và ba thành phần của Weissberg & Buker (1990) và hai loại tóm tắt của Svobodova và cộng sự (2000). Tác giả hy vọng rằng bài báo có thể có ích cho sinh viên ngoại ngữ và sinh viên chuyên ngành và có thể được dùng để dạy họ cách viết và đọc một tóm tắt trong bài báo NCKH.
2. Phần tóm tắt là gì?
Là phần nằm sau tựa đề (title) và nằm trước phần giới thiệu (introduction), phần tóm tắt-như tên gọi- tóm tắt các nội dung chính của một bài báo, cung cấp cho độc giả “cái cổng vào” một công trình NCKH. Theo Cleveland (1983) [dẫn theo Orasan, 8], “phần tóm tắt tóm lược các nội dung thiết yếu của một hồ sơ kiến thức cụ thể và là sự thay thế đúng nghĩa của tài liệu đó”. (an abstract summarises the essential contents of a particular knowledge record and is a true surrogate of the document.) Graetz (1985) [dẫn theo Orasan, 8] cũng có một định nghĩa tương tự, “phần tóm tắt là một công cụ tiết kiệm thời gian mà có thể được dùng để tìm các phần cụ thể của bài báo mà không cần phải đọc nó; … biết trước cấu trúc sẽ giúp cho độc giả hiểu được bài báo; … nếu một tóm tắt đủ bao quát, nó có thể thay thế bài báo” (“the abstract is a time saving device that can be used to find particular parts of the article without reading it; … knowing the structure in advance will help the reader to get into the article; … if comprehensive enough, it might replace the article”. Tuy nhiên, định nghĩa sau đây của Johnson (1995) [dẫn theo Orasan, 8] tuy rất đơn giản nhưng lại phù hợp với chức năng phần tóm tắt của bài báo NCKH, “sự trình bày súc tích về nội dung của một tài liệu cho phép độc giả xác nhận mối liên quan của nó với thông tin cụ thể” (a concise representation of a document’s contents to enable the reader to determine its relevance to a specific information).
3. Cấu trúc phần tóm tắt của một bài báo NCKH
Các thành phần trong phần tóm tắt thường tùy thuộc vào mổi chuyên ngành. Tuy nhiên, theo Weissberg & Buker [13], các tóm tắt của một bài báo NCKH thường có 5 phần sau:
– một số thông tin nền
– mục đích của nghiên cứu và phạm vi của nó
– một số thông tin về phương pháp được dùng trong nghiên cứu
– kết quả nghiên cứu quan trọng nhất
– phát biểu về kết luận/khuyến nghị
4. Trật tự các thông tin trong phần tóm tắt
Weissberg & Buker [13] chia trật tự thông tin trong phần tóm tắt làm hai phần: 1) cấu trúc năm thành phần tiêu biểu trong một tóm tắt (xin xem mục 2). 2) cấu trúc ba thành phần trong một tóm tắt rút gọn gồm:
a. mục đích và phương pháp nghiên cứu.
b. kết quả nghiên cứu.
c. kết luận và khuyến nghị* * không bắt buộc
4.1 Một tóm tắt mẫu gồm năm thành phần tiêu biểu
Sau đây là một tóm tắt mẫu thuộc lĩnh vực khoa học máy tính. Lưu ý loại thông tin và trật tự của thông tin được trình bày ở mục 2.
COMPOSING LETTERS WITH A SIMULATED LISTENING TYPEWRITER
Abstract. 1With a listening typewriter, what an author says would be automatically recognized and displaced in front of him or her. 2However, speech recognition is not yet advanced enough to provide people with a reliable listening typewriter. 3An aim of our experiments was to determine if an imperfect listening typewriter would be useful for composing letters. 4Participants dictated letters either in isolated words or in consecutive word speech. 5They did this with simulations of listening typewriters that recognized either a limited vocabulary or an unlimited vocabulary. 6Results indicated that some versions, even upon first using them, were at least as good as traditional methods of handwriting and dictating. 7Isolated word speech with large vocabularies may provide the basis for a useful listening typewriter.
Nguồn: dẫn theo Weissberg & Buker [13] trong “Writing Up Research” tr. 185
4.2 Loại thông tin và trật tự thông tin của tóm tắt mẫu nêu trên
1. Một số thông tin nền: câu 1 & 2
2. Mục đích của nghiên cứu và phạm vi của nó: câu 3
3. Một số thông tin về phương pháp được dùng trong nghiên cứu: câu 4 & 5
4. Kết quả nghiên cứu quan trọng nhất: câu 6.
5. Phát biểu về kết luận và khuyến nghị: câu 7
4.3 Một tóm tắt rút gọn gồm ba thành phần
Sau đây là một tóm tắt được rút gọn của một báo cáo nghiên cứu thuộc lĩnh vực thương mại và quốc tế nêu những khó khăn về việc đọc các sách hướng dẫn cỡ nhỏ về thuế thu nhập.
THE READABILITY OF INDIVIDUAL INCOME TAX INSTRUCTION BOOLETS IN SOUTH CAROLINA AND OTHER SOUTHEASTERN STATES
Abstract. 1To determine the understandability of individual income tax booklets, a Reading Ease score was calculated for the 1977 Federal income tax return form 1040 and tax forms of nine southeastern states. 2The instruction booklets of all states except Virgina were found to be at a reading level higher than the median educational level of the average citizen-taxpayer in those states. 3The South Carolina booklet was three grade levels above the median educational level for the state. 4The Federal instruction booklet was easiest to read, falling four grade levels below the median education level of U.S citizens. 5If an equitable state income tax system is to be maintained, actions must be taken to reduce the disparity between median education levels and the readability of state income tax instruction booklets.
Nguồn: dẫn theo Weissberg & Buker [13] trong “Writing Up Research” tr.188
4.4 Loại thông tin và trật tự thông tin của tóm tắt rút gọn
1. Mục đích và phương pháp nghiên cứu: câu 1
2. Kết quả nghiên cứu: câu 2, 3 & 4
3. Kết luận: câu 5
5. Các loại tóm tắt trong bài báo NCKH
Theo Svobodova và cộng sự [10] có 2 loại tóm tắt:
a) tóm tắt mô tả (descriptive abstract): loại tóm tắt này cung cấp một danh sách các nội dung về những gì sẽ có trong bài báo, những gì tác giả sẽ đề cập/cố gắng chứng minh trong bài báo, chứ không phải tóm tắt về các kết quả nghiên cứu.
b) tóm tắt thông tin (informative abstract): loại tóm tắt này không những chỉ mô tả những gì được đề cập trong bài báo mà còn tóm tắt các thông tin chính trong thực tế như phần phương pháp và vật liệu, kết quả và kết luận/khuyến nghị.
6. Sự khác biệt về văn phong giữa tóm tắt mô tả và tóm tắt thông tin
6.1 Một tóm tắt mô tả và những điểm cần lưu ý
AN OVERVIEW OF ROTATING STALL AND SURGE CONTROL FOR AXIAL FLOW COMPRESSORS.
Abstract A. Modelling and control for axial flow compression systems have received great attention in recent years. The objectives are to suppress rotating stall and surge, to extend the stable operating range of the compressor system, and to enlarge domains of attraction of stable equilibria using feedback control methods. The success of this research field will significantly improve compressor performance and thus future aeroengine performance. This paper surveys the research literature and summarises the major developments in this active research field, focusing on the modelling and control perspective to rotating stall and surge for axial flow compressors. Keywords: axial flow, rotating stall, surge
Nguồn: dẫn theo Svobodova & cộng sự [10] trong “Writing in English” tr. 230
*Những điểm cần lưu ý:
– Mục đích: Tóm tắt A là một tóm tắt mô tả: nó kể cho độc giả những gì tác giả thực hiện trong bài báo nhưng không phải các ý tưởng thực sự của họ.
– Cấu trúc: Tóm tắt này bắt đầu bằng lời giải thích thuộc lĩnh vực nghiên cứu, mục đích của nó và kết quả tiềm năng của nghiên cứu và rồi chuyển sang nêu ý định của tác giả về việc xem xét tài liệu nghiên cứu và tóm tắt các phát triển chính.
– Sử dụng ngôn ngữ: – chỉ dùng thì hiện tại (kể cả thì hiện tại hoàn thành và tương lai)
– dùng các từ ngữ học thuật có tính phổ thông: ví dụ, “have received great attention”; “the objectives are…”; “this paper surveys…and summarises…, focusing on…”
Cả hai loại tóm tắt đều dùng câu mở rộng để cô đọng thông tin. Ở tóm tắt A, tác giả dùng “The objectives are to…, to…, and to…
6.2 Một tóm tắt thông tin và những điểm cần lưu ý
CD46 IS A CELLULAR RECEPTOR FOR HUMAN HERPESVIRUS 6
Abstract B. Human herpesvirus 6 (HHV6) is the etiologic agent of exanthum subtium, causes opportunistic infections in immunocompromised patients; and has been implicated in multiple sclerosis and in the progression of AIDS. Here, we show that the two major HHV-6 groups (A and B) use human CD46 as a cellular receptor. Downregulation of surface CD46 was documented during the course of HHV-6 infection. Both acute infection and cell fusion mediated by HHV-6 were specially inhibited by a monoclonal antibody to CD46; fusion was also blocked by soluble CD46. Nonhuman cells that were resistant to HHV-6 fusion and entry became susceptible upon expression of recombinant human CD46. The use of ubiquitous immunoregulatory receptor opens novel perspectives for understanding the tropism and pathogenicity of HHV-6.
Nguồn: dẫn theo Svobodova & cộng sự [10] trong “Writing in English” tr. 24
*Những điểm cần lưu ý:
– Mục đích: Tóm tắt B là một tóm tắt thông tin: tóm tắt này nêu các chi tiết về những gì đã được nghiên cứu, các kết quả nghiên cứu là gì và những gì có thể xảy ra trong tương lai.
– Cấu trúc: tóm tắt B trước hết định nghĩa HHV-6 và giải thích tầm quan trọng của nó; tóm tắt này nêu mục đích nghiên cứu (we show that…), phương pháp (Downregulation) và kết quả; nó kết luận bằng một phát biểu về viễn ảnh tương lai như là kết quả nghiên cứu.
– Sử dụng ngôn ngữ:
– dùng thì hiện tại đối với những phát biểu chung chung về những gì bài báo thực hiện.
– dùng thì quá khứ để mô tả quy trình và kết quả nghiên cứu
– gồm một số lượng dày đặc thuật ngữ chuyên ngành liên quan đến chủ đề so với tóm tắt mô tả cùng với các động từ chuyên ngành để mô tả chính xác những gì đã xảy ra trong nghiên cứu (inhibited: ức chế); (blocked: tắc nghẽn)… v.v.
– Tóm tắt thông tin cũng dùng câu mở rộng để cô đọng thông tin. Ví dụ, câu mở đầu “ Human herpesvirus 6 is … , causes … , and has been …”. – Lưu ý việc sử dụng câu thụ động khi mô tả nghiên cứu trong tóm tắt thông tin. 7. Các đặc trưng ngôn ngữ trong phần tóm tắt
7.1 Sử dụng ngôi thứ ba số ít Đặc trưng tiêu biểu nhất về xưng hô trong phần tóm tắt của bài báo NCKH là việc sử dụng thường xuyên ngôi thứ ba số ít để chỉ tác giả thay vì ngôi thứ nhất (I/we) như: “The writer”, “The author”, “The researcher” hoặc dùng cấu trúc chủ động vô nhân xưng như: “The paper deals with…”, “The results reveal/indicated…”.
7.2 Sử dụng cấu trúc thụ động Dùng cấu trúc thụ động trong phần tóm tắt của bài báo NCKH cũng là một cách tránh dùng ngôi thứ nhất số ít. Ví dụ, “It can be concluded that…” thay cho “We can conclude that…”. “It is assumed that…” thay cho “We can assume that…”
7.3 Sử dụng thì (tense) và thể (aspect)
Các phân biệt về thì và thể cũng có thể mang thêm các nét nghĩa tinh tế trong diễn ngôn khoa học. Svobodova và cộng sự [10] cho rằng thì hiện tại được dùng cho những phát biểu khái quát về những gì bài báo thực hiện còn thì quá khứ được dùng để mô tả quy trình và kết quả nghiên cứu. Khi nói đến việc sử dụng thì trong các tóm tắt học thuật giữa tiếng Anh và tiếng Brazin, Johns [dẫn theo Mona Baker,1] chỉ ra rằng một số động từ đề cập đến những gì được nêu trong chính bài báo học thuật thì ông gọi những động từ này là các động từ trình bày (indicative verbs), còn những động từ khác đề cập tới những gì đã được thực hiện trong nghiên cứu mà bài báo báo cáo thì ông gọi là động từ thông tin (informative verbs). Johns gợi ý rằng các động từ như “present” (trình bày), “mention” (đề cập), “propose” (đề xuất) và “refer to” (đề cập) là các động từ trình bày (theo cách gọi của Johns) liên quan đến những gì tác giả đang thực hiện trong chính bài báo thì thường được dùng ở thì hiện tại (present tense) còn những động từ như “determine” (xác định), “record” (ghi/chỉ), “select” (tuyển chọn), và “detect” (phát hiện) vốn liên quan đến công trình nghiên cứu thì thường dùng ở thì quá khứ (past tense). Johns lưu ý rằng “the results of an experiment are analyzed” báo cáo nội dung bài báo, còn “they were analyzed” báo cáo một trong những phương thức được tiến hành trong công trình nghiên cứu. Trong các tóm tắt học thuật (khoa học và công nghệ) trong tiếng Anh Johns cũng gợi ý rằng thể hiện tại hoàn thành (present perfect) được dùng cụ thể để chỉ công trình nghiên cứu của các nhà khoa học khác. Ví dụ, “It is proposed that …” gợi ý người viết phần tóm tắt đang đề xuất, còn “It has been proposed that …” gợi ý rằng một ai đó đề xuất chứ không phải người viết phần tóm tắt. Theo Weissberg & Buker [13], các thì của động từ được dùng để viết các câu trong phần tóm tắt đều liên quan trực tiếp đến các thì của động từ mà ta đã dùng trong các phần tương ứng trước đó trong công trình nghiên cứu hay bài báo NCKH. Ví dụ, câu thông tin nền trong phần tóm tắt tương tự như câu thông tin nền trong phần giới thiệu: cả hai đều được viết ở thì hiện tại (present tense). Trong phần tóm lượt, thì hiện tại thường được dùng ở phần thông tin nền và kết luận; thì quá khứ dùng trong các phần: mục đích (quá khứ hoặc hiện tại hoàn thành), phương pháp, kết quả.
7.3.1 Thì hiện tại trong phần thông tin nền và kết luận
– One of the basic principles of communication is that the message should be understood by the intended audience (thông tin nền). – The results suggest that the presence of unique sets of industry factors can be used to explain variation in economic growth (kết luận)
7.3.2 Thì quá khứ được dùng trong các phần: mục đích, phương pháp và kết quả
– In this study the readability of tax booklets from nine states was evaluated (mục đích). – Children performed a 5-trial task (phương pháp). – Older workers surpassed younger ones in both speed and skill jobs (kết quả).
7.3.3 Hiện tại hoàn thành trong phần mục đích
– Net energy analyses have been carried out for eight trajectories which convert energy source into heated domestic water (mục đích).
7.4 Sử dụng các động từ tình thái (modal verbs) và động từ thăm dò (tentative verbs)
Dùng động từ tình thái như “will”, “would”, “should”, “may”, “could”… trong câu kết luận (phần tóm tắt) gợi ý một thái độ thăm dò hoặc khiêm tốn của tác giả bài báo. Các động từ “thăm dò” như “suggest” (gợi ý), “recommend” (khuyến nghị/đề nghị), “propose” (đề xuất), “imply” (gợi ý)… cũng được khuyên dùng trong bài báo để người viết không quá chủ quan về các ứng dụng, lý thuyết cũng như thực hành khi nêu giá trị công trình khoa học.
– The results suggest [động từ thăm dò] that the presence or absence of unique sets of industry factors can [động từ tình thái] be used to explain growth variation in both the center and the periphery of the industrialized region.
– We recommend [động từ thăm dò]that a moderate level of indentation be used to increase program comprehension and user satisfaction.
8. Kết luận
Dù chỉ trình bầy hai mô hình mẫu tóm tắt (mô hình năm thành phần và mô hình hai thành phần) của Weissberg & Buker (1990) và hai loại tóm tắt (tóm tắt mô tả và tóm tắt thông tin) của Svobodova & cộng sự (2000) nhưng bài báo đã miêu tả bức tranh “phần tóm tắt” với các đặc trưng ngôn ngữ khá rõ nét. Tuy nhiên để có bức tranh “phần tóm tắt” đầy đủ nhất, cần phải có các nghiên cứu đối chiếu giữa hai ngôn ngữ (Anh-Việt) và phân tích thể loại. Các nghiên cứu trong tương lai cần chú trọng vào việc phân tích phần tóm tắt theo các chuyên ngành để thấy được khác biệt giữa hai ngôn ngữ). Hy vọng rằng qua các đặc trưng ngôn ngữ của phần tóm tắt được phân tích và các loại thông tin được giới thiệu trong bài báo, sinh viên ngoại ngữ và sinh viên chuyên ngành sẽ nhận những hướng dẫn hữu ích để viết một tóm tắt của bài báo NCKH phù hợp bằng tiếng Anh.
Tài Liệu Tham Khảo
[1] Baker, Mona (1997), In Other Words: A Coursebook on Translation. Routledge.
[2] Johns, T (1991), It Is Presented Initially: Linear Dislocation & Interlanguage Strategies in Brazilian Academic Abtracts in English and Portuguese Mimeograph. University of Birmingham.
[3] Nguyễn Minh Thuyết (Chủ biên) & Nguyễn Văn Hiệp (1999), Tiếng Việt Thực Hành. NXB Đại Học Quốc Gia Hà Nội.
[4] Nguyễn Phước Vĩnh Cố (2011), Dạng Thức Xưng Hô và Cấu Trúc Vô Nhân Xưng Trong Diễn Ngôn Khoa Học. Truy cập ngày 25/9/2012 từ https://nguyenphuocvinhco.wordpress.com/2011.
[5] Nguyễn Phước Vĩnh Cố (2012), Để Viết Phần Giới Thiệu Của Một Bài Báo Nghiên Cứu Khoa Học. Truy cập ngày 8/10/2012 từ https://nguyenphuocvinhco.wordpress.com/2011.
[6] Nguyễn Văn Tuấn (2012), Cách Viết Một Bài Báo Khoa Học (phần 1). Truy cập ngày 8/10/2012 từ http://nguyenvantuan.net.
[7] Ngũ Thiện Hùng & Bùi Thị Thu Hà (2007), Tìm Hiểu Một Số Đặc Điểm Diễn Ngôn Phần Tóm Tắt Của Các Bài Báo Kinh Tế Tiếng Anh và Tiếng Việt. Truy cập ngày 28/9/2012 từ http://www.kh-sdh.udn.vn/zipfiles/hung_nguthien.doc
[8] Orasan. C. (2001), Patterns in Scientific Abstracts, in Proceedings of Corpus Linguistics 2001 Conference, Lancaster University, Lancaster UK. Truy cập ngày 25/9/2012 từ clg.wlv.ac.uk > Publications.
[9] Samraj, B. (2002), Introductions in Research Articles: Variations Across Disciplines. Truy cập ngày 24/7/12 từ samraj_on_introductions(3).pdf
[10] Svobodova & et al. (2000), Writing in English: A Practical Handbook for Scientific and Technical Writers. Truy cập ngày 25/9/12 từ http://w.w.w.atom.uni-mb.si/Stu/filesWriting_in_English.pdf
[11] Swales, J. (1981), Aspects of Article Introductions. Birmingham, UK. The University of Aston, Language Studies Unit.
[12] Swales, J. (2011), Genre Analysis: English in Academic and Research Settings. Cambrigde: Cambrige University Press.
[13] Weissberg, Robert & Buker, Suzanne. (1990), Writing Up Research: Experimental Research Report Writing for Students of English, Prentice Hall Regents.

Thứ Hai, 29 tháng 8, 2016

Viết kết luận

Yêu cầu của kết luận:

1. Đã trả lời cho các câu hỏi đáp ứng mục tiêu BC chưa?
2. Có xuất phát từ những gì đã được phân tích không?
3. Có bao gồm cả những phát hiện tích cực và tiêu cực?
4. Có là cơ sở để đưa ra kiến nghị không?
5. Cách viết kết luận có xúc tích, ngắn gọn, đủ ý không?
6. Có mang tính chất kết luận hay phân tích lan man?

Cách viết kết luận

Căn cứ vào mục tiêu của báo cáo
Những nội dung chính của báo cáo
Chốt lại một cách ngắn gọn (nhận định cả mặt tích/tiêu cực)
Đầy đủ ý
=> Là cơ sở để viết phần kiến nghị

Kết luận được suy ra từ kết quả nghiên cứu

- Phần này nêu ra các diễn giải của nhà nghiên cứu từ các dữ liệu đã được thu thập và phân tích.
- Đưa ra phần giải thích cho những kết quả nghiên cứu tìm được
- Phần này cũng bao gồm các đề xuất hay những hướng gợi ý cho những nghiên cứu tiếp theo (nếu có)
- Bắt đầu phần kết luận bằng "phần giới thiệu": Sử dụng phần này để nhắc lại mục tiêu nghiên cứu. Giải thích tại sao vấn đề nghiên cứu này lại quan trọng.
- Lặp lại các câu hỏi nghiên cứu và/hoặc các giả thuyết một cách chính xác như đã trình bày
- Nêu ra các kết quả không mong đợi nếu có.
- Nếu các kết quả nghiên cứu không hỗ trợ cho giả thuyết mà bạn đưa ra, hãy tìm ra nguyên nhân cả trong cách thiết kế của bài nghiên cứu hoặc các sai lầm trong giả thuyết ban đầu của bạn.
- Thảo luận các kết quả cho từng câu hỏi nghiên cứu.
- Diễn giải các kết quả nghiên cứu. Chỉ ra các câu trả lời đặc trưng của từng kết quả nghiên cứu riêng biệt hay những điểm đặc sắc có từ mô hình nghiên cứu.
Sắp xếp phần kết luận một cách hệ thống dựa vào các câu hỏi nghiên cứu hoặc giả thuyết.
- Nhấn mạnh điểm độc đáo và  quan trọng trong kết quả nghiên cứu.
- Các kết luận nêu ra phải liên quan đến các câu hỏi nghiên cứu.
- Chỉ nêu các kết luận được hỗ trợ bởi các chứng cứ đã có trong phần nghiên cứu của mình.
- Kết luận đưa ra cần dựa trên các dữ liệu đã nghiên cứu, không nêu kết luận cho những gì chưa kiểm chứng.
- Kết luận dựa trên dữ liệu thu thập được, không dựa vào các suy luận cảm tính.
- Không đưa ra kết luận mà không có bằng chứng thuyết phục nào hỗ trợ cho kết luận đó.
- Mục đích nghiên cứ không phải để đánh giá về giá trị kinh tế của các kết quả đạt được, quan trọng hơn là giá trị thực tiễn.

Chủ Nhật, 7 tháng 8, 2016

Bài tiêu chuẩn đầu tiên

Quá trình hình thành các tiêu chuẩn an toàn thông tin

Hiện nay, trên thế giới đã hình thành một hệ thống tiêu chuẩn An toàn thông tin tương đối đầy đủ, bao quát được hầu hết các khía cạnh của lĩnh vực an toàn thông tin và đáp ứng mọi đối tượng cần tiêu chuẩn hóa (sản phẩm, dịch vụ, quy trình). Hệ thống tiêu chuẩn này có thể phân thành ba loại gồm: tiêu chuẩn đánh giá, tiêu chuẩn đặc tả và tiêu chuẩn về quản lý.
Tuân thủ tiêu chuẩn an toàn thông tin (ATTT) là yếu  tố quan trọng đảm bảo cho sự hoạt động ổn định và tin cậy của hạ tầng kỹ thuật, sự an toàn của hệ thống thông tin và dữ liệu của tổ chức, cá nhân. Đối với các nhà thiết kế và sản xuất, tiêu chuẩn sẽ hỗ trợ để họ có thể cung cấp cho thị trường những sản phẩm chất lượng cao và phù hợp với các đối tượng sử dụng.
Tiêu chuẩn hóa trong ATTT với tư cách là một lĩnh vực, được khởi đầu ở Mỹ vào cuối những năm 70 của thế kỷ trước, khi mạng máy tính ở Bộ Quốc phòng (Mỹ) xuất hiện những vấn đề đầu tiên về an toàn, an ninh. Tiêu chuẩn ATTT đầu tiên được thừa nhận ở phạm vi quốc tế và có ảnh hưởng đặc biệt đối với quá trình xây dựng nhiều tiêu chuẩn sau này là “Các tiêu chí đánh giá các hệ thống máy tính tin cậy” (Trusted Computer System Evaluation Criteria - TCSEC), được Bộ Quốc phòng (Mỹ) xây dựng và công bố năm 1983. Tiêu chuẩn này được sử dụng trong đánh giá, phân loại và lựa chọn để xử lý, lưu trữ và phục hồi thông tin nhạy cảm và thông tin mật trong Bộ Quốc phòng (Mỹ). Trong tiêu chuẩn này, lần đầu tiên hàng loạt các khái niệm và nội dung cơ bản về ATTT được đề cập, như: hệ thống an toàn và tin cậy, mức độ đảm bảo, cơ sở tính toán tin cậy, trọng tâm và phạm vi an toàn, chính sách an toàn thông tin, quản lý truy cập....

Sau TCSEC, nhiều tiêu chuẩn ATTT, dựa trên nền tảng của tiêu chuẩn này ra đời. Lĩnh vực tiêu chuẩn hóa về ATTT, do đòi hỏi cấp bách của cuộc cách mạng tin học, đã phát triển hết sức nhanh chóng. Nó đã góp phần thúc đẩy phát triển nhiều lĩnh vực khoa học và công nghệ, kéo theo sự vào cuộc của các cơ quan chính phủ, nhất là tại các nước phương Tây và các tổ chức tiêu chuẩn hóa trên thế giới. Kết quả của hoạt động khẩn trương đó là trong hai thập kỷ 80 và 90 của thế kỷ trước, một số lượng lớn tiêu chuẩn trong lĩnh vực ATTT đã được xây dựng và công bố. Những tiêu chuẩn này được sàng lọc trong thực tiễn, nhiều tiêu chuẩn trong số đó được áp dụng hiệu quả và được nhiều quốc gia, tổ chức chấp nhận, khuyến cáo thành tiêu chuẩn chính thức. Đến nay, hầu hết các khía cạnh của lĩnh vực ATTT đã được tiêu chuẩn hóa (sản phẩm, dịch vụ, quy trình). Hệ thống tiêu chuẩn này có thể phân thành ba loại như sau:
-  Các tiêu chuẩn đánh giá: là các tiêu chuẩn dùng để đánh giá, phân loại các hệ thống thông tin và các phương tiện bảo vệ thông tin. 
- Các tiêu chuẩn đặc tả: là các tiêu chuẩn mang đặc tính kỹ thuật, chúng xác lập các phương diện khác nhau trong việc thực thi và sử dụng các phương tiện bảo vệ thông tin.
-  Các tiêu chuẩn về quản lý: Các tiêu chuẩn này xác định yêu cầu đối với công tác tổ chức và quản lý ATTT, quản lý rủi ro và hướng dẫn về ATTT.
Công nghệ thông tin được phát triển và ứng dụng trước hết ở các quốc gia công nghiệp tiên tiến như Mỹ, Canada, Nhật Bản và các nước phương Tây. Do đó, vai trò quyết định trong quá trình hình thành hệ thống tiêu chuẩn ATTT thuộc về các  tổ chức tiêu chuẩn hóa tại các quốc gia này, nổi bật là NIST, ANSI (Mỹ), BSI (Anh). Ở đây có vai trò đặc biệt của tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế ISO, một tổ chức liên kết các nước thành viên và hoạt động với mục tiêu “quốc tế hóa” các tiêu chuẩn trên phạm vi toàn cầu. Ngoài các cơ quan chính phủ và các tổ chức tiêu chuẩn hóa uy tín nêu trên, một số tổ chức khác như Cộng đồng Internet (Internet Community)... đã có đóng góp không nhỏ vào sự hình thành hệ thống tiêu chuẩn về ATTT, đặc biệt là trong việc xây dựng các tiêu chuẩn kỹ thuật.
Hệ thống tiêu chuẩn về ATTT hiện tại trên thế giới bao gồm Tiêu chuẩn quốc tế (do các tổ chức quốc tế ISO và IEC tổ chức xây dựng và công bố), các Tiêu chuẩn quốc gia (do Chính phủ các nước công bố) và các Tiêu chuẩn của các tổ chức chuyên ngành (tương ứng ở nước ta gọi là tiêu chuẩn cơ sở). Tại các quốc gia phụ thuộc vào công nghệ của phương Tây, tiêu chuẩn quốc gia và tiêu chuẩn chuyên ngành phần lớn được xây dựng theo hướng sao chép toàn bộ hoặc căn bản dựa trên tiêu chuẩn ở các nước phát triển, như là tiêu chuẩn của NIST, ANSI, BS và đặc biệt của ISO. Các nước thuộc hệ thống Xã hội chủ nghĩa trước đây thường sử dụng hệ thống tiêu chuẩn riêng chủ yếu dựa trên hệ thống tiêu chuẩn của Liên Xô. Song những năm gần đây, trong xu thế toàn cầu hóa, các nước này đang từng bước hòa nhập vào hệ thống tiêu chuẩn quốc tế.
Dưới đây sẽ giới thiệu đến hệ thống tiêu chuẩn trong lĩnh vực ATTT trên thế giới nhưng do số lượng tiêu chuẩn là rất lớn, nên sẽ chỉ phân tích những nét khái quát và tập trung vào các tiêu chuẩn được sử dụng rộng rãi nhất.
Các tiêu chuẩn quản lý an toàn thông tin
Một trong những tiêu chuẩn về quản lý an toàn thông tin ra đời sớm nhất (1986) là Thư viện hạ tầng Công nghệ thông tin (Information Technologies Infrastructure Library - ITIL) do Trung tâm máy tính và Viễn thông của chính phủ Anh xây dựng. Sự ra đời của tiêu chuẩn này có động lực từ những ý kiến phê phán cho rằng chất lượng các dịch vụ công nghệ thông tin khi đó chưa đáp ứng yêu cầu. Trong công bố lần đầu vào năm 1986, ITIL bao gồm một số tài liệu, mỗi cuốn đề cập đến một loại dịch vụ công nghệ thông tin. Đến nay ITIL đã có thêm 3 phiên bản (v.2 năm 2000, v.3 năm 2007 và v.4 năm 2011). Mỗi phiên bản mới đều được bổ sung và hoàn thiện nhằm mở rộng thêm phạm vi và tăng cường khả năng đáp ứng yêu cầu người dùng.
Nhìn chung, ITIL bị cho là không áp dụng được với các đối tượng “phi kinh doanh” và có nhiều hạn chế trong việc đáp ứng khách hàng. Do đó, năm 1995, Viện Tiêu chuẩn Anh  đã triển khai xây dựng và công bố tiêu chuẩn BS 15000. Tuy nhiên, BS 15000 là tiêu chuẩn không chỉ dành riêng cho lĩnh vực an toàn. Mặt khác, nội dung an toàn thuộc ITIL không đủ đáp  ứng các yêu  cầu của người dùng, nên theo đơn đặt hàng của chính phủ Anh, năm 1995, Viện Tiêu chuẩn Anh (BSI) cho công bố tiêu chuẩn BS 7799: Các quy tắc thực hành quản lý an toàn thông tin (Code  of practice for information security management), ngày nay được ký hiệu là BS 7799- 1. Đây thực sự  là tài liệu hướng dẫn thực hành quản lý ATTT, nó mô tả 10 lĩnh vực với 127 cơ chế kiểm soát hệ thống ATTT. Phần 2 của tiêu chuẩn là BS7799- 2: Các hệ thống quản lý ATTT- Hướng dẫn sử dụng. (Information security management systems –Specification with guidance for use) được công bố năm 1998, phần này xác định mô hình tổng quát xây dựng hệ thống quản lý ATTT (ISMS) và các yêu cầu bắt buộc mà ISMS phải thỏa mãn. Với sự ra đời của BS 7799- 2, lĩnh vực chứng nhận sự phù hợp và cùng với nó, hệ thống cấp chứng nhận bắt đầu phát triển mạnh. Năm 2006, phần 3 của BS 7799 là BS7799- 3 được công bố dành cho lĩnh vực quản lý rủi ro ATTT.
BS 7799 có thể coi là “khởi nguồn” của các tiêu chuẩn quản lý ATTT. Trong tiêu chuẩn này, lần đầu tiên đề cập đến các khái niệm như: chính sách an toàn, các nguyên tắc chung tổ chức bảo vệ thông tin, phân loại và quản lý tài nguyên an toàn nhân sự, an toàn vật lý, các nguyên lý quản trị hệ thống và mạng, quản lý truy cập.... Năm 1999, Ủy ban kỹ thuật của ISO xem xét hai phần  đầu của BS 7799 và một năm sau đó BS7799- 1 được ISO ban hành thành tiêu chuẩn quốc tế ISO/IEC 17799: 2000. Năm 2005, BS 7799 - 2 và BS 7799 - 3 được ban hành thành các tiêu chuẩn quốc tế ISO/IEC 27001 và ISO/IEC 27005.
Từ năm 1998 đến năm 2004, tổ chức ISO đã công bố thêm bộ tiêu chuẩn ISO/IEC 1335 - X bao gồm bốn tiêu chuẩn ISO/IEC 1335 - 1:1998, ISO/IEC 1335- 3, ISO/IEC 1335-4:2000, ISO/IEC 1335 - 5. Trong đó ISO/IEC1335 - 1 đưa ra các quan điểm, mô hình quản lý ATTT và công nghệ truyền thông, ISO/IEC 1335 - 4 dành cho lĩnh vực quản lý an toàn mạng.
Tương tự như các bộ tiêu chuẩn quản lý trong các lĩnh vực khác (như ISO/IEC 900X trong lĩnh vực quản lý chất lượng, ISO/IEC 2000X trong lĩnh vực quản lý dịch vụ công nghệ thông tin), bắt đầu từ năm 2005, tổ chức ISO và IEC đã tiến hành triển khai kế hoạch xây dựng bộ tiêu chuẩn  ISO/IEC 2700X trong lĩnh vực quản lý ATTT và khởi đầu bởi 2700 - 1 và ISO/IEC 13335 - X. Cho đến nay, ISO/IEC 2700X đã có hơn 30 tiêu chuẩn và một số đang trong quá trình dự thảo. Các tiêu chuẩn này bao quát hầu hết các vấn đề của lĩnh vực ATTT như: khái quát (các quan điểm, khái niệm và mô hình), các yêu cầu (đối với hệ thống ISMS, đối với các cơ quan kiểm toán, cấp chứng nhận), các phương pháp đảm bảo an toàn, các phương pháp đo lường, các quy tắc  thực hành quản lý, hướng dẫn áp dụng ISMS, quản lý an toàn trong các lĩnh vực tài chính (ISO 27015), giáo dục, sức khỏe (ISO/IEC 27099), an toàn mạng (ISO/IEC 27033 gồm 8 tiêu chuẩn từ ISO 270033 - 1 đến ISO/IEC 27033 - 8) và nhiều vấn đề khác.
Các tiêu chuẩn quốc tế ISO/IEC hiện được ứng dụng rộng rãi nhất là các tiêu chuẩn ISO/IEC 27001 và ISO/IEC 27002. Theo thống kê, hai tiêu chuẩn này cùng với BS7799 và các tiêu chuẩn ITIL, PCIDSS, COBIT tạo thành những tiêu chuẩn khá phổ biến (163 nước áp dụng ISO/IEC 27001 và 27002; 110 nước áp dụng BS7799, 115 nước áp dụng PCIDSS; 50 nước áp dụng ITIL và 160 nước áp dụng COBIT).
Mỗi tiêu chuẩn về quản lý ATTT được sử dụng phổ biến nhất hiện nay có vai trò, vị trí và trọng tâm riêng. Nếu các tiêu chuẩn ISO/IEC 27001, ISO/IEC 27002 và BS 7799 đặt trọng tâm vào hệ thống quản lý ATTT (ISMS - Information security magagement system), thì PCIDSS lại chú trọng vào giao dịch thương mại và thẻ thanh toán; ITIL và COBIT  dành cho các vấn đề ATTT liên quan đến quản lý dự án và quản trị CNTT. Tuy vậy, người ta đã so sánh BS 7799, ISO 27001, PCIDSS, ITIL và COBIT theo 12 nội dung quản lý chủ chốt, thường được gọi là 12EC (12 essetial control), gồm chính sách an toàn, quản lý truyền thông và vận hành, quản lý truy cập, tổ chức ATTT, tiếp nhận hệ thống thông tin, quản lý tài sản, quản lý sự cố an toàn, quản lý kinh doanh liên tục, an toàn nguồn nhân lực, an toàn vật lý và môi trường). Theo tính khả dụng trên phạm vi toàn cầu, tính linh hoạt và dễ sử dụng với người dùng thì ISO/IEC 27001 chiếm vị trí quán quân. Điều này cũng dễ hiểu, bởi các tiêu chuẩn ISO là kết quả chọn lọc từ các tiêu chuẩn quốc gia và chuyên ngành, được hoàn thiện qua đội ngũ chuyên gia nhiều nước làm việc trong các ban kỹ thuật của tổ chức này.
(còn tiếp)
Một số tiêu chuẩn An toàn thông tin tiêu biểu
ISO 27001: 2005 (Information Security Managament System): Được xây dựng dựa trên BS 7799 - 2. Tiêu chuẩn này xác định các yêu cầu đặt ra đối với việc xây dựng, thực thi, vận hành, giám sát, bảo trì hệ thống quản lý ATTT (ISMS) và được thiết kế nhằm đảm bảo lựa chọn các phương pháp quản lý ATTT thích hợp để bảo vệ tài sản thông tin của tổ chức. ISO/IEC 27001 có thể áp dụng cho mọi loại hình tổ chức từ doanh nghiệp đến các cơ quan nhà nước.
ISO 27002:2005 (Code of Practice for Information Security Management): Thay thế cho ISO/IEC 17799 và được xây dựng dựa trên BS 7799-1. Tiêu chuẩn này là tài liệu hướng dẫn và khuyến cáo  cho 10 lĩnh vực an toàn: chính sách an toàn, tổ chức an toàn, quản lý tài sản, an toàn nguồn nhân lực, an toàn vật lý và môi trường, quản lý truyền thông và vận hành, quản lý truy cập, tiếp nhận, phát triển và bảo trì hệ thống thông tin, quản lý sự cố ATTT, quản lý liên tục và tuân thủ. ISO/IEC 29002 còn chỉ ra 39 bài toán quản lý và khuyến cáo nhiều biện pháp thực hành quản lý an toàn.
PCIDSS (The Payment Card Industry Data Security Standard): do Hội đồng tiêu chuẩn an toàn công nghiệp thẻ thanh toán (được thành lập bởi các công ty thẻ tín dụng chủ chốt như American Express, Discover Financial Services, JCB và Visa International) công bố PCIDSS được xây dựng nhằm tăng cường an toàn dữ liệu thẻ thanh toán, là tập hợp gồm 12 yêu cầu chủ yếu về đảm bảo an toàn dữ liệu của những người nắm thẻ thanh toán được truyền, lưu trữ và xử lý trong hạ tầng thông tin. Những yêu cầu này được tổ chức thành 6 khu vực: xây dựng và duy trì tính an toàn của mạng (2 yêu cầu), bảo vệ dữ liệu người giữ thẻ (2 yêu cầu), Hỗ trợ chương trình quản lý tính dễ bị tổn thương (2 yêu cầu), thực thi các biện pháp quản lý truy cập chặt (3 yêu cầu), giám sát thường xuyên và kiểm tra mạng (2 yêu cầu) và duy trì chính sách ATTT (1 yêu cầu). Ví dụ, đối với khu vực thứ hai là bảo vệ dữ liệu người giữ thẻ có hai yêu cầu là: bảo vệ an toàn dữ liệu trong lưu trữ và đảm bảo mã hóa dữ liệu trên đường truyền.
COBIT (The Control Objectives for Information and related Technology): được Hiệp hội nghề nghiệp quốc tế (ISACA) xây dựng, là một bộ tài liệu gồm nhiều tiêu chuẩn và các hướng dẫn trong lĩnh vực quản lý CNTT, kiểm toán và ATTT của doanh nghiệp. Mục tiêu của COBIT là gắn kết  các yêu cầu quản lý, các vấn đề kỹ thuật, các rủi ro kinh doanh và các vấn đề an toàn, do đó tạo điều kiện tạo sự thống nhất trong nhận thức giữa lãnh đạo doanh nghiệp với bộ phận CNTT, bộ phận vận hành hạ tầng CNTT.
COBIT công bố lần đầu vào năm 1996. Phiên  bản mới nhất (COBIT 5) được công bố vào năm 2012. Trong COBIT mô tả chi tiết các mục tiêu và nguyên tắc quản lý, các đối tượng quản lý, xác định rõ các quá trình ứng dụng CNTT trong doanh nghiệp, các yêu cầu đối với những quá trình đó và đưa ra các khuyến cáo về quản lý ATTT. Ngoài ra, COBIT còn đưa ra một loạt tiêu chí để đánh giá hiệu quả thực thi hệ thống quản lý ATTT, trong đó có các tiêu chí để đánh giá sự phù hợp của hệ thống máy tính với các tiêu chuẩn và các yêu cầu, với các tiêu chí về an toàn (tính bảo mật, tính toàn vẹn và tính sẵn sàng của thông tin). COBIT đề xuất 5 giai đoạn quản lý công nghệ thông tin bao gồm cả nội dung quản lý ATTT như sau:
(a) Liên kết  chiến lược (stragtic alignment) - đảm bảo sự liên  kết giữa hoạt động kinh doanh và kế hoạch ứng dụng CNTT; xác định, duy trì và phê chuẩn các đề xuất ứng dụng công nghệ thông tin; liên kết công nghệ thông tin với hoạt động của doanh nghiệp;
(b) Phân phối giá trị (value delivery): thực thi đề xuất ứng dụng CNTT thông qua chu trình kín theo đó tối ưu hóa chi phí và giá trị thực sự của IT;
(c) Quản lý tài nguyên: đầu tư tối ưu và quản lý thích hợp các nguồn tài nguyên chủ yếu bao gồm các ứng dụng, thông tin, hạ tầng và con người;
(d) Quản lý rủi ro;
(e) Các biện pháp thực thi.